Trong một khu vực cụ thể, nhiệt độ có thể thay đổi tùy thuộc vào thời gian, chịu ảnh hưởng của các yếu tố như biến đổi khí hậu, vị trí địa lý và các yếu tố khác. Biên độ nhiệt là một đơn vị được sử dụng để đo lường sự thay đổi nhiệt độ theo ngày, tháng, năm hoặc giữa các mùa.
Vậy, biên độ nhiệt được tính như thế nào? Biên độ nhiệt bao nhiêu thì được coi là cao? Có những loại biên độ nhiệt phổ biến nào? Hãy cùng Đại Việt tìm hiểu trong bài viết sau đây.
Biên độ nhiệt là gì?
Biên độ nhiệt, một yếu tố khí hậu quan trọng, là sự khác biệt giữa nhiệt độ cao nhất và thấp nhất trong một khu vực địa lý cụ thể trong một khoảng thời gian nhất định (ví dụ: ngày, tháng hoặc năm).
Xem thêm: Bảng giá cáp điện cadivi được cập nhật mới nhất hiện nay
Ý nghĩa của biên độ nhiệt là gì?
Biên độ nhiệt được sử dụng để đánh giá khí hậu của một khu vực địa lý. Khi kết hợp với lượng mưa, nó giúp đánh giá sự thay đổi của điều kiện thời tiết và khí hậu hàng năm của khu vực đó.
Ngoài ra, biên độ nhiệt cho thấy môi trường sống nào phù hợp với đối tượng nào. Nó có vai trò quan trọng trong nông nghiệp và nuôi trồng, giúp kiểm soát sự phát triển của vật nuôi và cây trồng.
Cách tính biên độ nhiệt
Dựa trên định nghĩa trên, cách tính biên độ nhiệt như sau:
A = Tmax – Tmin
Trong đó:
- A: biên độ nhiệt trong khoảng thời gian cần tính, đơn vị đo oC
- Tmax: nhiệt độ cao nhất trong khoảng thời gian cần tính, đơn vị đo oC
- Tmin: nhiệt độ thấp nhất trong khoảng thời gian cần tính, đơn vị đo oC
Những nhân tố ảnh hưởng đến biên độ nhiệt
Nhiệt độ, và do đó biên độ nhiệt, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như điều kiện khí hậu, vị trí địa lý, địa hình và thời điểm đo đạc.
Ví dụ:
- Biên độ nhiệt thay đổi khác nhau ở các vùng khác nhau do tác động của khí hậu và địa hình khác nhau.
- Vùng ven biển phía Bắc có biên độ nhiệt nhỏ nhất vào tháng 2, 3 là 4 oC (thời điểm mùa mưa, sự chênh lệch nhiệt độ không đáng kể), và cao nhất vào tháng 10, 11 là 7 oC.
- Vùng Tây Bắc có biên độ nhiệt cao nhất lên đến 15 oC.
- Vùng Tây Nguyên có biên độ nhiệt lớn, cao nhất là 16oC vào mùa khô và khoảng 7-8oC vào mùa mưa.
Một số loại biên độ nhiệt phổ biến nhất hiện nay
Các loại biên độ nhiệt phổ biến nhất là biên độ nhiệt theo ngày, theo tháng và biên độ nhiệt tuyệt đối.
Biên độ nhiệt theo ngày
Biên độ nhiệt theo ngày được tính dựa trên trạng thái thời tiết của ngày hôm đó. Nhiệt độ thường đạt cao nhất vào khoảng 13 giờ (sau khi mặt đất hấp thụ nhiệt từ mặt trời và bắt đầu tỏa ra không khí) và thấp nhất vào lúc mặt trời mọc.
Biên độ nhiệt sẽ cao nếu trời nắng và ít mây, và thấp nếu trời nhiều mây hoặc có mưa.
Ở miền Bắc Việt Nam, biên độ nhiệt cao nhất vào mùa hè, cuối thu và đầu đông.
Tính toán biên độ nhiệt trong ngày có lợi cho việc trồng trọt và bảo quản các loại cây trồng như khoai tây, khoai lang, cà rốt,…
Biên độ nhiệt trung bình tháng
Là sự chênh lệch giữa nhiệt độ trung bình cao nhất và nhiệt độ trung bình thấp nhất trong một tháng.
A (TBT) = Tmax (TBT) – Tmin (TBT)
Trong đó:
- A (TBT): biên độ nhiệt độ trung bình tháng.
- Tmax (TBT): nhiệt độ trung bình cao nhất trong tháng.
- Tmin (TBT): nhiệt độ trung bình thấp nhất trong tháng.
Cách tính trung bình năm: Tương tự, biên độ nhiệt trung bình năm được tính bằng hiệu giữa nhiệt độ trung bình cao nhất của một tháng trong năm và nhiệt độ trung bình thấp nhất của một tháng trong năm.
Biên độ nhiệt trung bình tháng cao nhất vào mùa hè và thấp nhất vào mùa đông.
Ở miền Bắc Việt Nam, biên độ nhiệt trung bình tháng cao nhất vào mùa thu và đầu mùa đông.
Dựa vào biên độ nhiệt trung bình tháng, có thể lựa chọn loại cây trồng phù hợp với điều kiện nhiệt độ hoặc áp dụng các phương án canh tác và tưới tiêu hợp lý.
Những yếu tố nào ảnh hưởng đến biên độ nhiệt?
Biên độ nhiệt, một yếu tố khí hậu, có liên kết với các yếu tố môi trường khác và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, bao gồm:
- Sự thay đổi bức xạ mặt trời chiếu xuống Trái Đất gây ra sự chênh lệch giữa các mùa và thời điểm trong năm.
- Sự khác biệt về địa hình và điều kiện môi trường giữa các khu vực (ví dụ: vùng núi cao và vùng đồng bằng) gây ra sự chênh lệch biên độ. Khu vực nhiều cây xanh có chênh lệch nhiệt độ thấp hơn so với khu vực ít cây hoặc đô thị, vì cây xanh có vai trò quan trọng trong việc điều hòa nhiệt độ.
- Khu vực địa lý: Biên độ nhiệt ổn định hơn và ít chênh lệch hơn ở gần xích đạo, trong khi các vĩ tuyến xa xích đạo có chênh lệch nhiệt độ cao hơn.
- Khu vực miền núi có biên độ nhiệt cao hơn khu vực ven biển do khả năng điều hòa nhiệt độ của hơi nước. Khu vực sâu trong lục địa có biên độ nhiệt cao, với mùa đông lạnh và mùa hè nóng.
Lời kết
Từ những thông tin trên, chúng ta đã biết biên độ nhiệt là gì? và sự khác nhau về biên độ nhiệt giữa các năm, các mùa,… tại các khu vực địa lý khác nhau (ví dụ: giữa lục địa và đại dương, giữa miền núi và đồng bằng). Hy vọng bài viết này của Đại Việt đã giúp bạn hiểu cách tính biên độ nhiệt trung bình năm, tháng…
Rõ ràng, sự thay đổi của biên độ nhiệt ảnh hưởng đến sự sinh sôi và phát triển của các loài sinh vật, từ đó có thể đưa ra các biện pháp và ứng dụng phù hợp để phát triển nông nghiệp.
