Chất hữu cơ dù chiếm tỉ lệ không lớn nhưng lại là yếu tố quyết định đến chất lượng và độ màu mỡ của đất. Sâu xa hơn, chúng tác động đến hiệu quả trồng trọt, canh tác nông nghiệp. Vậy, nguồn gốc sinh ra thành phần hữu cơ trong đất là gì? Vai trò của chúng và các phương pháp bổ sung chất hữu cơ cho đất bạn biết chưa?
1. Nguồn gốc sinh ra thành phần hữu cơ trong đất là gì?
Chất hữu cơ luôn được đánh giá là thành phần quan trọng, đóng vai trò cốt lõi trong việc duy trì độ phì nhiêu và sức khỏe của đất. Tuy nhiên, có một thực tế mà nhiều người chưa biết đó là nguồn gốc sinh ra thành phần hữu cơ trong đất là gì? Đó chính là các loại vi sinh vật với kích thước cực kỳ nhỏ mà chúng ta không thể nhìn thấy bằng mắt thường.
Chất hữu cơ trong đất bắt nguồn từ vi sinh vật phân giải mùn bã hữu cơ và chúng được tạo ra bằng nhiều cách khác nhau:
1.1 Từ các sinh vật sống trong đất
Một trong những nguồn chính của chất hữu cơ là từ các sinh vật sống trong đất, bao gồm côn trùng, giun đất, vi sinh vật và nấm. Khi chúng chết đi, các cơ thể này sẽ phân hủy thành các chất hữu cơ đơn giản, cung cấp một lượng lớn dinh dưỡng hữu cơ cho đất. Quá trình này không chỉ làm giàu chất hữu cơ mà còn giúp thông khí, cải thiện khả năng thoát nước của đất.
1.2 Từ cây trồng và thực vật
Cây trồng và thực vật cũng là nguồn cung cấp chất hữu cơ dồi dào cho đất. Lá cây rụng, rễ chết và các bộ phận khác của thực vật khi bị phân hủy sẽ trở thành chất hữu cơ. Rễ cây không chỉ cung cấp chất hữu cơ trực tiếp mà còn là nơi hoạt động mạnh mẽ của vi sinh vật trong đất, góp phần thúc đẩy quá trình phân hủy và tái tạo chất hữu cơ.
1.3 Từ phân động vật và phế thải nông nghiệp
Phân động vật và các loại phế thải nông nghiệp như rơm rạ, bã mía cũng là nguồn chất hữu cơ quan trọng trong đất. Nếu bà con sử dụng đúng cách, những nguyên liệu này sẽ phân hủy thành chất hữu cơ, bổ sung dinh dưỡng cho cây trồng, cải thiện độ tơi xốp của đất và duy trì độ ẩm.
2. Thành phần chất hữu cơ trong đất gồm những gì
Thành phần trong đất chứa 5% chất hữu cơ. Cất hữu cơ trong đất gồm các chất hữu cơ như sinh khối đất, chất hữu cơ từ quá trình phân huỷ xác, bã thực vật cùng quá trình chuyển đổi trong đất. Cụ thể như sau:
2.1 Hợp chất chứa đạm
Hàm lượng đạm trong chất hữu cơ tự nhiên dao động từ 3% đến 6%. Đó là kết quả của quá trình thuỷ phân axit giải phóng axit amin, amino đường, amoniac. Theo phân tích từ các nhà khoa học, có khoảng 20 axit amin cùng 2 amino đường. Thành phần này chiếm tỷ lệ cao trong hợp chất đạm N của chất hữu cơ. Mỗi loại đất khác nhau thì hàm lượng N sẽ khác nhau
2.2 Carbohydrates
Carbohydrates là thành phần hữu cơ đặc biệt quan trọng trong đất. Vai trò của nó là cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng, duy trì hệ sinh thái đất ổn định. Nồng độ Carbohydrates trong đất thường dao động từ 5% đến 20% tuỳ thuộc vào khí hậu, loại đất và tần suất hoạt động của các loại vi sinh vật.
Carbohydrates trong đất chủ yếu là các polysaccharide – đó là các chuỗi dài gồm những phân tử đường đơn kết hợp cùng nhau với nhiều thành phần như: pectin, cellulose, hemicellulose… Mặt khác, Carbohydrates còn chứa thêm một lượng nhỏ đường đơn. Thành phần đường đơn được tạo thành từ quá trình phân huỷ chất hữu cơ trong đất do hoạt động của vi sinh vật.
Vai trò của đường đơn là cung cấp năng lượng cho vi sinh vật, góp phần vào việc hình thành cấu trúc đất. Chính sự hiện diện của thành phần Carbohydrates trong đất quyết định lớn đến đặc tính của đất, giúp giữ nước, tăng khả năng trao đổi cation, thúc đẩy hoạt động của vi sinh vật và cây trồng phát triển.
2.3 Hợp chất chứa lân (P)
Trong đất chứa lượng lớn phân lân hữu cơ. Thành phần lân hữu cơ gồm: inositol hexaphosphate, nucleotides, phospholipids. Đó là nguồn lân quan trọng đối với hoạt động của sinh vật trong đất và sự phát triển của cây rồng.
2.4 Một số thành phần khác
Ngoài mùn, khoáng chất, nước, trong đất còn chứa hàm lượng lớn các chất hữu cơ khác. Chất này gọi là “phần còn lại của chất hữu cơ”, biểu hiện của sự xuất hiện của vòng polyphenol, đóng góp vai trò quan trọng đối với đất và cây trồng.
3. Quá trình phân hủy chất hữu cơ trong đất diễn ra thế nào?
Để hiểu rõ về nguồn gốc sinh ra thành phần hữu cơ trong đất là gì, dưới đây là quá trình phân hủy cơ bản các chất hữu cơ bạn có thể tham khảo:
3.1 Giai đoạn ban đầu
Trong giai đoạn này, các vi sinh vật, đặc biệt là vi khuẩn và nấm, bắt đầu phân hủy các hợp chất hữu cơ phức tạp như xenlulozơ, lignin và protein. Đây là những hợp chất khó bị phân giải và thường yêu cầu các enzyme đặc biệt từ vi sinh vật. Ví dụ, xenlulozơ chỉ có thể bị phân hủy bởi vi khuẩn hay nấm thì có khả năng sản xuất enzyme cellulase.
Các hợp chất hữu cơ bị phá vỡ thành các phân tử nhỏ hơn, chẳng hạn như axit hữu cơ, CO2 và nước. Quá trình đó thường xảy ra nhanh chóng trong điều kiện ẩm ướt và nhiệt độ ấm áp, làm gia tăng hoạt động của vi sinh vật.
3.2 Giai đoạn phân giải
Sau khi các hợp chất phức tạp bị phá vỡ thành các hợp chất nhỏ hơn, vi sinh vật tiếp tục phân giải chúng thành các hợp chất đơn giản hơn nữa, điển hình là các axit amin, axit béo và đường. Đây là các dạng dễ bị phân hủy và có thể được sử dụng ngay bởi các sinh vật sống trong đất.
Ở giai đoạn phân giải, tốc độ phân hủy phụ thuộc vào nhiệt độ, độ ẩm, pH của đất và lượng oxy có sẵn. Quá trình phân giải diễn ra nhanh nhất trong điều kiện hiếu khí, tức là khi có đủ oxy để hỗ trợ hoạt động của vi sinh vật.
⫸ Xem thêm: Chế phẩm vi sinh xử lý chất thải hữu cơ
3.3 Giai đoạn khoáng hóa
Giai đoạn cuối cùng của quá trình phân hủy chất hữu cơ là khoáng hóa. Tại đây, các hợp chất hữu cơ còn lại được chuyển đổi thành các chất vô cơ như amoniac (NH3), nitrat (NO3-), phosphat (PO4-3) và các ion kim loại khác. Những chất này là dạng chất dinh dưỡng mà cây trồng có thể hấp thụ và sử dụng để phát triển.
Việc khoáng hóa xảy ra nhanh chóng hơn trong điều kiện nhiệt độ cao và ẩm ướt, giúp tối ưu hóa hoạt động của vi sinh vật. Tuy nhiên, nếu điều kiện đất không lý tưởng, quá trình này có thể chậm lại, dẫn đến sự tích tụ của các hợp chất hữu cơ chưa phân hủy.
4. Chất hữu cơ có tác động thế nào đến đất đai?
Từ quy trình phân giải chất hữu cơ trên, có thể thấy vi sinh vật tác động lớn đến việc cải thiện chất lượng đất đai. Theo đó, những lợi ích tuyệt vời của chất hữu cơ do vi sinh vật phân giải là:
4.1 Cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng
Chất hữu cơ là nguồn cung cấp chính các chất dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng, đặc biệt là nitơ, phospho và kali. Khi vi sinh vật phân hủy chất hữu cơ, các dưỡng chất này sẽ được giải phóng và trở nên dễ dàng hấp thụ cho cây.
4.2 Cải thiện cấu trúc đất
Chất hữu cơ giúp tạo ra các kết cấu hạt đất tốt hơn, giúp đất có khả năng giữ nước và không khí tốt hơn. Điều này đặc biệt quan trọng đối với đất cát, vốn có khả năng giữ nước và dinh dưỡng thường rất thấp. Đất có chất hữu cơ cao thường mềm, dễ làm việc và dễ dàng thấm nước.
4.3 Tăng khả năng giữ nước
Chất hữu cơ có khả năng giữ nước rất tốt, giúp duy trì độ ẩm cho đất và giảm thiểu sự xói mòn. Điều này rất quan trọng trong các khu vực khô hạn, nơi mà nguồn nước tự nhiên khan hiếm. Cây trồng trên đất giàu chất hữu cơ thường có sức đề kháng tốt hơn trong các điều kiện hạn hán.
4.4 Cân bằng độ pH của đất
Chất hữu cơ có thể làm giảm độ axit của đất, giúp điều chỉnh pH và tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của cây trồng. Bên cạnh đó, việc duy trì pH ở mức độ cân bằng sẽ tạo điều kiện ngược lại giúp các vi sinh vật trong đất phát triển và hoạt động mạnh mẽ hơn.
4.5 Giảm nguy cơ đất bị xói mòn
Chất hữu cơ giúp cải thiện cấu trúc đất, tăng độ kết dính của các hạt đất, từ đó giảm thiểu xói mòn. Khi đất có nhiều chất hữu cơ, khả năng chống chịu trước tác động của gió và nước sẽ tăng, giúp bảo vệ lớp đất mặt.
5. Các phương pháp bổ sung chất hữu cơ cho đất hiệu quả
Nguồn gốc sinh ra thành phần hữu cơ trong đất là vi sinh vật nhưng thực tế, không phải loại đất nào cũng giàu vi sinh vật tự nhiên. Vì thế, để bổ sung chất hữu cơ hiệu quả thì giải pháp tối ưu và bền vững nhất chính là đưa vi sinh vật có lợi vào đất qua những phương pháp như:
- Bón phân Compost (hay phân ủ hữu cơ) cho đất: Phân hình thành từ quá trình phân hủy các chất thải hữu cơ như lá cây, rác nhà bếp và phân động vật trong điều kiện có oxy.
- Bón phân chuồng: Phân chuồng, bao gồm phân từ gia súc, gia cầm, giúp cải thiện độ tơi xốp của đất, tăng cường vi sinh vật có lợi.
- Sử dụng rơm rạ và phế phẩm nông nghiệp: Rơm rạ và các phế phẩm nông nghiệp khác như thân cây bắp, vỏ trấu là những nguồn chất hữu cơ phổ biến có thể được bổ sung vào đất. Để rơm rạ phân hủy nhanh và hiệu quả hơn, bà con nên ủ cùng với các loại phân xanh hoặc phân vi sinh.
⫸ Xem thêm: Cách ủ phân chuồng nhanh hoai mục đơn giản nhất
⫸ Xem thêm: Phân vi sinh vật phân giải chất hữu cơ là gì?
⫸ Xem thêm: Phân hữu cơ là gì? Công dụng, cách làm & cách sử dụng bón cây
Với những chia sẻ trên, mong rằng bài viết đã giúp bạn trả lời câu hỏi nguồn gốc sinh ra thành phần hữu cơ trong đất là gì, vai trò cũng như cách cải thiện đất trồng. Để được tham vấn thêm các phương pháp bổ sung vi sinh vật cho đất, bạn có thể liên hệ đến Chế phẩm vi sinh Đức Bình
⫸ Xem thêm: Công nghệ sinh học trong xử lý nước thải là gì? Các phương pháp phổ biến
⫸ Xem thêm: Phương pháp ủ rác sinh học là gì? Ưu nhược điểm và cách thực hiện
Thông tin liên hệ
Chế phẩm vi sinh Đức Bình – Trung tâm nghiên cứu và ứng dụng chế phẩm sinh học chuyên nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng các dòng sản phẩm: Men vi sinh, men bể phốt, men xử lý nước thải, men thuỷ sản, chế phẩm sinh …
Địa chỉ : 1B Ngõ 774 Kim Giang, Thanh Liệt, Hà Nội SĐT: 0934.214.579 Email: chephamvisinhungdung@gmail.com Website: https://chephamvisinh.vn
