Do ảnh hưởng của vị trí địa lý và vĩ độ nên Trái Đất có sự phân hóa khí hậu đa dạng. Các đới khí hậu trên Trái Đất gồm 3 loại chính là nhiệt đới, ôn đới và hàn đới. Mỗi đới khí hậu đều có đặc trưng riêng về nhiệt độ, lượng mưa và hệ sinh thái, tạo nên sự đa dạng.
Đới khí hậu là gì?
Đới khí hậu là những vùng trên Trái Đất có đặc điểm thời tiết tương đồng về nhiệt độ, lượng mưa và độ ẩm. Việc phân chia các đới khí hậu chủ yếu dựa trên vị trí vĩ độ địa lý kết hợp với yếu tố nhiệt độ và lượng mưa đặc trưng của từng khu vực.
Các đới khí hậu trên Trái Đất
Các đới khí hậu trên Trái Đất được chia thành ba loại chính là đới khí hậu nhiệt đới, đới khí hậu ôn đới và đới khí hậu hàn đới. Mỗi đới khí hậu có phạm vi phân bố riêng, mang những đặc trưng khác nhau và tác động trực tiếp đến hệ sinh thái cũng như đời sống con người.
Tuy nhiên, nếu dựa theo mức độ chi tiết về nhiệt độ và lượng mưa thì Trái Đất gồm 7 đới khí hậu sau:
Các đới khí hậu trên Trái Đất gồm hàn đới, nhiệt đới và ôn đới
-
Đới khí hậu xích đạo: Quanh năm nóng ẩm và mưa nhiều, điển hình là rừng Amazon và khu vực Đông Nam Á.
-
Đới khí hậu nhiệt đới: Thời tiết nóng, có mùa mưa và mùa khô, điển hình là miền Nam Việt Nam và Ấn Độ.
-
Đới khí hậu cận nhiệt: Thời tiết nắng nóng, khô hạn, hình thành nhiều hoang mạc và bán hoang mạc, điển hình là khu vực Bắc Phi và Trung Đông.
-
Đới khí hậu ôn đới hải dương: Khí hậu ôn hòa, mưa đều quanh năm, điển hình là khu vực Tây Âu và bờ Tây Hoa Kỳ.
-
Đới khí hậu ôn đới lục địa: Nhiệt độ chênh lệch rõ rệt giữa mùa hè và mùa đông, điển hình là Nga và Đông Âu.
-
Đới khí hậu cận cực: Khí hậu lạnh, mùa đông kéo dài, mùa hè ngắn và mát mẻ, điển hình là Bắc Canada và Bắc Nga.
-
Đới khí hậu cực: Thời tiết rất lạnh, băng tuyết bao phủ quanh năm.
Đặc điểm các đới khí hậu trên Trái Đất
Các đới khí hậu trên Trái Đất nằm ở vị trí khác nhau nên đặc điểm của chúng cũng khác nhau. Cụ thể:
Đới khí hậu nhiệt đới
Đới khí hậu nhiệt đới là vùng khí hậu nóng ẩm đặc trưng, phân bố chủ yếu giữa hai chí tuyến. Đây là khu vực có nền nhiệt cao quanh năm và là nơi tập trung nhiều hệ sinh thái phong phú nhất trên Trái Đất.
Đới khí hậu nhiệt đới có các đặc điểm sau:
-
Vị trí địa lý: Nằm giữa chí tuyến Bắc và chí tuyến Nam, từ khoản 23O27’ vĩ Bắc đến 23o27’ vĩ Nam.
-
Nhiệt độ: Cao quanh năm, nhiệt độ trung bình trên 25oC, biên độ nhiệt ngày và năm nhỏ.
-
Lượng mưa: Lớn, trung bình từ 1.500mm – 2.000mm
-
Đặc điểm khí hậu: Phân hóa thành 2 mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. Quanh năm nóng ẩm. Một số khu vực gần xích đạo có mưa quanh năm.
-
Hệ sinh thái đặc trưng: Rừng rậm nhiệt đới, rừng xích đạo xanh quanh năm với hệ động thực vật phong phú.
Đới khí hậu nhiệt đới tạo điều kiện thuận lợi cho việc trồng lúa và các cây công nghiệp lâu năm như cà phê, cao su, hồ tiêu và cây ăn quả. Tuy nhiên, khí hậu quanh năm nóng ẩm cũng tạo điều kiện cho dịch bệnh phát triển.
Đới khí hậu ôn đới
Đới khí hậu ôn đới cũng là một trong các đới khí hậu trên Trái Đất, nằm giữa chí tuyến và vòng cực ở cả hai bán cầu. Khí hậu tại đây có bốn mùa rõ rệt, ôn hòa và rất thuận lợi cho đời sống, sản xuất cũng như sự phát triển của con người.
Đới khí hậu ôn đới có nhiệt độ trung bình năm thấp và hệ sinh thái đa dạng
Đới khí hậu ôn đới có các đặc điểm sau:
-
Vị trí địa lý: Nằm từ chí tuyến Bắc/Nam đến vòng cực ở cả hai bán cầu.
-
Nhiệt độ: Khí hậu ôn hòa, nhiệt độ trung bình năm từ 10 – 20oC. Có sự phân hóa theo mùa gồm mùa hè ấm và mùa đông lạnh.
-
Lượng mưa: Trung bình khoảng 500mm – 1.500 mm/năm, phân bố khá đều nhưng chênh lệch giữa vùng ven biển (mưa nhiều) và lục địa (mưa ít).
-
Đặc điểm khí hậu: Có bốn mùa rõ rệt gồm xuân, hạ, thu, đông. Khí hậu biến đổi theo vĩ độ và vị trí địa lý (ôn đới hải dương, ôn đới lục địa).
-
Hệ sinh thái đặc trưng: Rừng lá kim, rừng rụng lá ôn đới, thảo nguyên rộng lớn.
Đới khí hậu ôn đới thuận lợi cho phát triển nông nghiệp và là nơi tập trung đông dân cư, phát triển mạnh về kinh tế – xã hội.
Đới khí hậu hàn đới
Đới khí hậu hàn đới nằm từ vòng cực đến 2 cực. Đây là nơi có điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Quanh năm băng tuyết bao phủ, hệ sinh thái kém phát triển và dân cư thưa thớt.
Đới khí hậu hàn đới có các đặc điểm sau:
-
Vị trí địa lý: Từ vòng cực đến hai cực (Bắc Cực và Nam Cực).
-
Nhiệt độ: Rất lạnh, trung bình năm thường dưới 0oC. Mùa đông dài, mùa hè ngắn.
-
Lượng mưa: Rất ít, trung bình dưới 500 mm/năm, chủ yếu dưới dạng tuyết rơi.
-
Đặc điểm khí hậu: Giá lạnh khắc nghiệt, băng tuyết bao phủ quanh năm, biên độ nhiệt lớn giữa ngày và đêm.
-
Hệ sinh thái đặc trưng: Lãnh nguyên, băng hà, thực vật nghèo nàn, chỉ có rêu, địa y, cây bụi thấp. Động vật tiêu biểu gồm các loài như gấu trắng, hải cẩu, tuần lộc, chim cánh cụt.
Điều kiện sinh sống và sản xuất tại đới khí hậu hàn đới rất khó khăn, dân cư thưa thớt, chủ yếu tập trung ở rìa hàn đới hoặc sinh sống bằng khai thác tài nguyên.
Việt Nam nằm trong đới khí hậu nào trên Trái Đất
Khi tìm hiểu về các đới khí hậu trên Trái Đất, nhiều người thắc mắc không biết Việt Nam nằm trong đới khí hậu nào. Trên bản đồ, Việt Nam nằm trong đới khí hậu nhiệt đới, cụ thể là khu vực nhiệt đới gió mùa. Do đó, khí hậu nước ta nóng ẩm quanh năm, lượng mưa dồi dào, độ ẩm cao và có sự phân hóa rõ rệt theo mùa.
Ở miền Bắc, do chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc nên thời tiết được chia thành 4 mùa xuân, hạ, thu đông. Còn miền Nam chỉ có 2 mùa là mùa mưa và mùa khô. Mang các đặc trưng của khí hậu nhiệt đới gió mùa nên Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp, đặc biệt là trồng lúa, cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm.
Bản đồ phân bố các đới khí hậu trên Trái Đất
Dưới đây là hình ảnh phân bố các đới khí hậu trên Trái Đất giúp bạn hình dung vị trí của các đới này dễ hơn:
Bản đồ phân bố các đới khí hậu trên Trái Đất
Trên bản đồ, có thể thấy các đới khí hậu trên Trái Đất được phân bố theo vĩ độ từ xích đạo đến hai cực. Ở khu vực xích đạo, đới khí hậu nhiệt đới (màu đỏ) chiếm phần lớn diện tích, trải dài qua Nam Mỹ, châu Phi và Đông Nam Á với đặc trưng nóng ẩm, mưa nhiều.
Tiếp theo là đới khí hậu ôn đới (màu xanh lá) nằm giữa chí tuyến và vòng cực, xuất hiện nhiều ở châu Âu, Bắc Mỹ và Đông Á, có bốn mùa rõ rệt và thuận lợi cho phát triển kinh tế – xã hội.
Gần hai cực là đới khí hậu hàn đới (màu xanh dương) bao phủ Bắc Cực và Nam Cực, đặc trưng bởi giá lạnh khắc nghiệt, băng tuyết quanh năm và rất ít dân cư. Bản đồ này cho thấy sự phân hóa khí hậu toàn cầu phụ thuộc vào vị trí địa lý, đồng thời giải thích sự khác biệt về hệ sinh thái và đời sống con người ở các khu vực khác nhau.
Một số câu hỏi thường gặp
Vì sao đới khí hậu hàn đới ít dân cư sinh sống?
Trong các đới khí hậu trên Trái Đất thì đới khí hậu hàn đới ít dân cư sinh sống nhất. Sỡ dĩ ít dân cư sinh sống ở khu vực này là do khí hậu khắc nghiệt. Nhiệt độ trung bình năm thường dưới 0oC, băng tuyết bao phủ quanh năm.
Bên cạnh đó, khu vực hàn đới hệ sinh thái rất nghèo nàn, đất đai bị đóng băng nên không thể trồng trọt hay chăn nuôi được. Mọi mặt từ sinh hoạt, sản xuất đến giao thông đều gặp khó khăn nên ít người chọn sinh sống ở đây.
Đới khí hậu nào thuận lợi nhất cho nông nghiệp?
Trong các đới khí hậu trên Trái Đất, đới khí hậu nhiệt đới và đới khí hậu ôn đới là hai đới khí hậu thuận lợi nhất cho nông nghiệp. Trong đó, đới khí hậu nhiệt đới thích hợp cho việc trồng cây lúa, cây công nghiệp lâu năm và các loại cây ăn quả. Còn đới khí hậu ôn đới thích hợp cho việc trồng lúa mì, ngô, nho và các loại cây ôn hòa khác.
Các đới khí hậu trên Trái Đất có sự khác biệt rõ rệt về nhiệt độ, lượng mưa và hệ sinh thái. Sự phân hóa khí hậu này không chỉ góp phần làm đa dạng thiên nhiên, môi trường mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống sinh hoạt và phân bố dân cư trên toàn cầu.
