Tao lớn lên ở Canada, mê đọc sách lắm. Hồi nhỏ, tao chẳng để ý hay quan tâm xem sách mình đọc có phải sách dịch không. Thực ra, từ hồi thiếu niên, tao còn thích sách dịch hơn nữa, vì nghĩ rằng chúng được viết từ một góc nhìn văn hoá khác, thú vị lắm.
Nhưng rõ ràng quan điểm này không phổ biến, vì chỉ khoảng 3% sách ở thị trường sách Mỹ là sách dịch, và hầu hết là sách phi hư cấu chứ không phải văn học. Ở Đức, con số này gần 40%, và ở những cộng đồng ngôn ngữ nhỏ hơn thì còn cao hơn nữa.
Giờ tao sống ở Đức và đang cố gắng làm nghề dịch thuật văn học (Đức>Anh), và việc cố gắng giới thiệu bản dịch sách cho các nhà xuất bản Mỹ hay Anh thật sự LÀM TAO PHÁT ĐIÊN. Ngay cả những cuốn sách đoạt giải của các tác giả đoạt giải, đã được dịch sang một số ngôn ngữ châu Âu khác, cũng rất khó tìm được nhà xuất bản nào chịu nhận bản tiếng Anh. Nghĩ đến việc bao nhiêu tác phẩm văn học tuyệt vời mà những người nói tiếng Anh khác bỏ lỡ làm tao chán nản.
Ngay cả người dịch tiếng Anh của Olga Tokarczuk, người gần đây đã đoạt giải Nobel Văn học, đã mất cả thập kỷ để tìm ai đó chịu xuất bản Tokarczuk bằng tiếng Anh. Nếu Olga Tokarczuk mất cả thập kỷ để thâm nhập thị trường sách tiếng Anh, thì thử tưởng tượng xem còn bao nhiêu cuốn sách tuyệt vời khác mà người nói tiếng Anh sẽ không bao giờ có cơ hội đọc.
Gần đây tao phàn nàn với một người bạn Mỹ, người đọc sách nhiều hơn bất kỳ ai tao biết và cũng khá quốc tế (đã sống ở nhiều nước khác nhau trong thập kỷ qua). Bạn ấy thú nhận với tao rằng khi thấy một cuốn sách được dịch từ ngôn ngữ khác, bạn ấy ngại cầm lên đọc vì tự động cho rằng nó chất lượng thấp hơn sách viết bằng tiếng Anh!
Các bạn độc giả ơi: TẠI SAO nhiều người, ngay cả những người nghiện sách, lại nghĩ như vậy?
Và: thực sự có sự khác biệt về chất lượng giữa sách dịch và sách không dịch không? Chắc chắn, một số người dịch riêng lẻ có thể tệ, nhưng cũng có những nhà văn tệ. Tao thực sự chưa bao giờ nhận thấy sự khác biệt về chất lượng.
CHỈNH SỬA: đáng nhớ là rất nhiều sách trong kho tàng tiếng Anh là sách dịch mà mọi người thậm chí không nhận ra… ví dụ, Kinh thánh Cơ đốc giáo hoàn toàn là sách dịch. Nhật ký Anne Frank. Không tiếng súng nào trên mặt trận phía Tây. Bá tước Monte Cristo. Vở nhạc kịch Les Mis chủ yếu được dịch từ một album concept tiếng Pháp (và tất nhiên dựa trên một văn bản tiếng Pháp). Hầu hết các truyện cổ tích tiếng Anh phổ biến đều dựa trên truyện dân gian Grimm bằng tiếng Đức. Sách dịch ở khắp mọi nơi.
