Những bài thơ hay về mái trường THPT Hùng Vương
Trường Hùng Vương là một trường trung học đầu tiên của tỉnh Phú Thọ và là một trong bẩy trường THPT được ra đời sớm nhất ở nước ta sau cách mạng tháng Tám, là “bông hoa đầu mùa của nền giáo dục Cách mạng.”
Từ mái trường này bao nhiêu lớp người đã trưởng thành, rất nhiều người là giáo sư, viện sĩ, tiến sĩ, là những vị tướng, là những nhà toán học, là những người bác sĩ – kỹ sư có tài, là những nhà thơ, nhà văn, nhà báo và những nghệ sĩ nổi tiếng…
Tháng 7 năm 2004, trường THPT Hùng Vương vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý “Đơn vị Anh hùng Lao động”.
Nhân dịp kỷ niệm 70 năm ngày thành lập trường (01/12/1945 – 01/12/2015), tôi xin điểm một số bài thơ hay của 4 nhà thơ – Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, là học sinh cũ trường Hùng Vương viết vè mái trường thân yêu của mình. Đó là các anh: Ngô Văn Phú, Phạm Tiến Duật, Nguyễn Đình Ảnh, Nguyễn Thái Vận”
Chúng ta ai chẳng qua những năm tháng học tập dưới mái trường, qua một thời học sinh non trẻ. Sau này dù đi đâu, làm gì song những kỷ niệm về trường, về lớp, về các thầy cô giáo và các bạn không bao giờ quên được.
“Tuổi học trò” của nhà thơ Ngô Văn Phú là bài thơ hay viết về đề tài thầy giáo và nhà trường nói chung, viết về trường Hùng Vương nói riêng.
Anh Ngô Văn Phú là học sinh trường Hùng Vương khóa 1957 – 1958. Sau khi tốt nghiệp trường Hùng Vương anh đã tốt nghiệp khoa Văn trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, nhiều năm là Giám đốc Nhà xuất bản Hội Nhà văn Việt Nam, nhà thơ được Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật.
Nhân dịp kỷ niệm 35 năm ngày thành lập trường Hùng Vương (tháng 12 năm 1980), nhà thơ Ngô Văn Phú đã viết bài thơ “Tuổi học trò” viết về những kỷ niệm, những năm tháng học tập dưới mái trường Hùng Vương thân yêu:
… Học trò nghèo – cơm độn, canh rau
Năm bảy đứa đều mơ làm thi sĩ
Thơ chép sổ tay, mây mây gió gió
Đêm thì thầm hồi hộp đọc nhau nghe
Ngày nào không một hai buổi đi về
Bạn cùng lứa vui đùa, nghịch ngợm
Thầy giáo già bạc thêm mái tóc
Bao năm rồi chưa hết lo toan
Rất trọng thầy mà vẫn ngang tàng
Lời thầy dạy tưởng trò để bay đi mất
Chỉ đến lúc mùa hè về náo nức
Tiếng ve lên mới thấy hết tình thầy…
Bài thơ nói về những kỷ niệm của “Tuổi học trò” và đặc biệt hai câu kết của bài thơ nói lên tình cảm của nhà thơ – một học sinh Hùng Vương đã trưởng thành – đối với người thầy giáo:
Sâu đậm nhất trong những điều tôi nhớ
Là dáng thầy giáo già mái tóc bạc phơ
Bài thơ đã khắc họa được những nét đặc trưng của tuổi học trò vùng trung du Phú Thọ và hình ảnh đẹp về người thầy giáo.
Học sau anh Ngô Văn Phú là hai cố nhà thơ : Nguyễn Đình Ảnh và Phạm Tiến Duật. Cả hai anh đều học trường Hùng Vương khóa 1958 – 1961, đều tốt nghiệp khoa Văn trường Đại học Sư phạm I Hà Nội khóa 1961 – 1964. Các anh cùng lên đường nhập ngũ, trở thành “Anh bộ đội Cụ Hồ” trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Nhà thơ Phạm Tiến Duật, nhiều năm là Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng thơ, Hội Nhà văn Việt Nam, Tổng biên tập Tạp chí “Diễn đàn Văn nghệ Việt Nam”. Anh là nhà thơ nổi tiếng mà tên tuổi và tác phẩm đã trở nên quen thuộc và thân thiết với tất cả mọi người, được Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.
Nhiều nhà thơ và nhà phê bình nghiên cứu văn học nhất trí với nhau về cái mốc đầu tiên của thơ chống Mỹ và coi Phạm Tiến Duật là người mở đầu cho giai đoạn. Nhà thơ Vũ Quần Phương – nguyên Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật thành phố Hà Nội đã nhận xét: Anh Duật có thể coi là lứa đầu của lớp nhà thơ xuất thân trong kháng chiến chống Mỹ. Phải đến Phạm Tiến Duật, thơ lớp trẻ mới thực sự vào trận. Trước đó mới chỉ là người đưa tiễn, người cắm lá ngụy trang cho trận địa”.
Nhà thơ Hữu Thỉnh – Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam đã nhận định: “Phạm Tiến Duật là nhà thơ hay nhất của thơ ca thời kỳ chống Mỹ cứu nước”.
Nhân dịp kỷ niệm 40 năm ngày thành lập trường Hùng Vương, anh Duật đã sáng tác bài thơ “Giếng trường” tặng trường Hùng Vương thân yêu. Bài thơ đăng trên báo Nhân dân đúng ngày 01 tháng 12 năm 1985.
Bài thơ có hình ảnh nhà trường, hình ảnh cô giáo và hình ảnh các em học sinh thân yêu. Bằng hình tượng “nguồn nước” không bao giờ cạn, nhà thơ Phạm Tiến Duật đã ca ngợi nhà trường, nơi có các thầy cô giáo tháng năm đào tạo hết thế hệ này đến thế hệ khác:
Mạch nước chảy thầm, lòng đất chứa chan
Đào ở đầu đình, thành giếng đình lặng lẽ
Đào ở đầu làng, thành giếng làng mát mẻ
Đào ở bên trường, giếng chẳng ngớt xôn xao
Nguồn nước đi chảy mãi tới khi nào
Không có nước thì chẳng thành sự sống
Mà cái lá thì xanh, bầu trời thì rộng
Mái tóc thì mềm, giọng nói thì trong
… Dây gầu đứt nối rồi, gầu cũ cũng thay rồi
Nước quí đại nguồn đang về giếng mới
Đây cổng trường, dòng học sinh trẩy hội
Những đôi mắt trong – nguồn nước của xa sau
Uống nước giếng trường, chẳng dễ quên đâu
Bài thơ giầu chất suy tưởng, tin yêu và tình nghĩa dạt dào đằm thắm.
Nhà thơ Nguyễn Đình Ảnh, nguyên Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ. Thời kỳ học trường Hùng Vương anh đã có thơ đăng báo Trung ương. Năm 1961 được Giải thưởng về thơ của Báo “Người giáo viên nhân dân”(nay là báo Giáo dục và Thời đại).
Thơ Nguyễn Đình Ảnh trầm tĩnh, nhân hậu, giản dị, chân thực, giàu cảm xúc. “Tấm lòng thầy” là một trong những bài thơ thể hiện được nét phong cách đó.
Từ một việc giản dị trong cuộc sống hàng ngày, nhà thơ nhận được lá thư của thầy Hiệu trưởng cũ trường Hùng Vương (thầy Nguyễn Thanh Lam) sau 32 năm xa cách, bài thơ đã thể hiện được sâu sắc tấm lòng của người thầy giáo và nghĩa tình sâu nặng của những người học sinh đã trưởng thành từ mái trường này:
Em đọc lần từng nét chữ xiêu xiêu
Khôn nguôi nhớ thầy một thời xa xôi ấy
Cả giọng nói thân thương với nét cười ưu ái
Cả ánh nhìn vui, độ lượng trước đàn em…
… Đọc xong rồi cứ cầm mãi trên tay
Phong thư nhỏ của người thầy giáo cũ
Ngỡ còn ấm trên từng nét chữ
Tấm lòng thầy qua bao tháng năm…
Viết về trường Hùng Vương, anh Nguyễn Đình Ảnh còn có những bài thơ hay khác. Bài thơ tứ tuyệt “Qua trường cũ” sáng tác năm 1978 là một trong những bài thơ đó:
Trưa hè, công tác, qua trường cũ
Mái lớp xanh um tán phượng xòa
Bè bạn đã bao người nhập ngũ
Đỏ cháy bên đường những đốm hoa…
Chỉ với bốn câu thơ ngắn gọn, cô đọng, súc tích nhưng tác giả đã nói rất nhiều. Nói về nhà trường, nói về những kỷ niệm, nói về bạn bè và những chiến công rực rỡ.
Cũng viết về đề tài người thầy giáo là bài thơ “Gặp thầy giáo cũ” của nhà thơ quá cố Nguyễn Thái Vận. Anh là học sinh trường Hùng Vương khóa 1957 – 1960. Sau khi tốt nghiệp khoa Văn trường Đại học Sư phạm I Hà Nội, anh là thầy giáo, rồi là phóng viên báo “Người giáo viên nhân dân, sau đó về công tác ở Nhà xuất bản Lao động, được tặng nhiều giải thưởng sáng tác văn học của ngành giáo dục và các ngành khác.
Năm 1974, anh sáng tác bài thơ “Gặp thầy giáo cũ” với lời đề tặng: Các thầy cô giáo trường Hùng Vương. Đề tài gặp lại các thầy giáo cũ có thể nói là đề tài quen thuộc. Đó là tình nghĩa, là sự thủy chung và lòng biết ơn. Bài thơ của anh Vận là bài thơ hay viết về đề tài đó.
Đây là một bài thơ có tình tiết:
Thầy hỏi tôi những chuyện bây giờ
Sao tôi cứ rưng rưng bao chuyện cũ
Chuyện trốn học, lang thang khắp phố
Chuyện thầy hỏi bài, chẳng nói được một câu
Lời thầy ân cần, tôi có nghe đâu
Những sớm thầy buồn nhìn tôi trên lớp
Những đêm học bài, sương rơi giá buốt
Có thầy ngồi bên, ấm ngọn lửa hồng
… Sao mãi tới ngày tôi biết, lớn lên
Mới hiểu trọn những lời thầy dạy
Mới thấu hết tấm lòng thầy thuở ấy
Ôi, người thầy, có ai dám quên
Viết về đề tài này, thông thường dừng lại ở khổ thơ nói lên lòng biết ơn công lao dạy dỗ của người thầy. Nhưng bài thơ sẽ lẫn vào cơ man những bài thơ khác. Sự bất ngờ nằm ở khổ thơ kết:
Ước tóc thầy trở lại mượt đen
Tôi lại là cậu học trò bé dại
Tôi xin chẳng bao giờ lầm lỗi
Chẳng bao giờ thầy phải buồn vì tôi
Nhờ phát hiện thú vị đó, bài thơ cất cánh…
Năm 1991, nhà thơ Nguyễn Thái Vận đã qua đời, do một căn bệnh hiểm nghèo khi tuổi đời mới 51. Anh đã mất nhưng sự nghiệp thơ của anh, những suy nghĩ, tình cảm của anh được ghi lại trong “Sổ vàng truyền thống” của nhà trường ngày 21 tháng 4 năm 1978 vẫn còn sống mãi:
“Trường Hùng Vương là nơi tôi đã sống những năm trẻ dại. Mọi điều có thể quên đi, nhưng tình thầy trò với biết bao kỷ niệm còn mãi. Những ai đang ở đây và những ai đã ngồi dưới mái trường này, những ai đang và sẽ đến đây, chắc mãi mãi tự hào về truyền thống của trường. Mãi cảm ơn các thầy, cô giáo…
Là đứa con của Hùng Vương, rất mong được sống xứng đáng với nơi dạy dỗ mình và cũng thành thật mong trường Hùng Vương ngày càng vươn lên những tầm vóc mới”
Suy nghĩ, tình cảm của anh cũng là suy nghĩ tình cảm của hàng vạn, hàng vạn học sinh đã trưởng thành từ mái trường này.
Những bài thơ trên của các nhà thơ: Nguyễn Đình Ảnh, Phạm Tiến Duật, Ngô Văn Phú, Nguyễn Thái Vận đã khắc họa được hình ảnh đẹp về mái trường thân yêu và hình ảnh người thầy giáo. Có thể nói, người thầy giáo là người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa, là cái cầu bắc giữa những cái cao thượng trong lịch sử quá khứ của con người với các thế hệ trẻ.
Xin cảm ơn các nhà thơ đã có những bài thơ hay viết về mái trường THPT Hùng Vương thân yêu và rất đỗi tự hào.
ĐOÀN HẢI HƯNG
Sáng tác thơ và nghiên cứu phê bình văn học
Học sinh trường Hùng Vương khóa 1962 – 1965
Phó Chủ tịch TT Hội VHNT thị xã Phú Thọ
Nguyên tổ trưởng tổ Văn trường THPT Hùng Vương
