Mở đầu
Sau kỳ nghỉ lễ, mình thấy có thêm nhiều người mới chơi chụp ảnh nên nghĩ là nên viết bài về hệ số crop và độ tương đương của ống kính. Có lẽ các bạn biết máy ảnh Micro 4/3 có hệ số crop là 2x so với máy ảnh full frame. Nhưng các bạn có biết điều đó có nghĩa là gì, và nó ảnh hưởng thế nào (hoặc không ảnh hưởng) đến ảnh chụp của mình không? Sử dụng cảm biến nhỏ hơn sẽ có những ưu điểm và nhược điểm gì?
Ảnh hưởng của kích thước cảm biến đến hiệu suất ISO và chất lượng ảnh
Hãy tạm dừng một chút và điểm qua một số nhược điểm chính của cảm biến Micro 4/3 so với cảm biến full frame. Điều này sẽ được đề cập đến sau khi mình bắt đầu nói về ảnh hưởng của hệ số crop đến việc lựa chọn ống kính và giá trị phơi sáng. Hiện tại, các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm cho thấy các cảm biến Micro 4/3 sản xuất gần đây có hiệu suất nhiễu ISO kém hơn 1.33 stop so với cảm biến full frame hiện tại. Chúng cũng có dải động kém hơn 2 stop so với cảm biến full frame ở ISO cơ bản. Các bạn sẽ thấy mình không đề cập đến độ phân giải. Bởi vì nhiễu và dải động liên quan đến bình phương diện tích cảm biến chứ không phải độ phân giải.
Các bạn cũng nên nhớ rằng không phải mọi thứ đều như nhau trong thực tế và các hãng máy ảnh khác nhau có công nghệ cảm biến khác nhau, và các con số nêu trên chỉ là trung bình gần đúng. Sẽ có những máy ảnh full frame hoạt động kém hơn một số máy ảnh Micro 4/3, và cũng sẽ có một số máy ảnh Micro 4/3 hoạt động rất tệ.
Mình cũng không đề cập đến tốc độ giảm dải động khi ISO tăng, tốc độ chính xác này phụ thuộc rất nhiều vào cảm biến cụ thể trong máy ảnh và cách máy ảnh áp dụng gain cho đầu ra của cảm biến trước khi nó vào file raw của bạn. Nhìn chung, tốc độ này trông tương tự bất kể kích thước cảm biến, nhưng mình không tìm ra cách nào để cho các bạn một câu trả lời kiểu “Đây là cách hoạt động trung bình của máy ảnh”. Mình sẽ phải đi sâu vào thảo luận về sự bất biến của ISO và các máy ảnh có nhiều ISO cơ bản. Thành thật mà nói, mình không muốn đi sâu vào vấn đề đó ngay bây giờ.
Mình khuyên các bạn nên tự nghiên cứu về mẫu máy ảnh cụ thể mà mình định mua và xem cảm biến xử lý ISO cao như thế nào, nó có bao nhiêu dải động, và liệu điều đó có tốt cho ứng dụng của mình hay không. Mình nhắc lại, đây chỉ là hướng dẫn chung thảo luận về vật lý của cảm biến trung bình lý thuyết.
Tiêu cự và trường nhìn
OK, bây giờ mình sẽ nói về độ tương đương tiêu cự. Nếu các bạn muốn tiết kiệm công sức tính toán, chỉ cần nhân độ dài ống kính micro của bạn tính bằng milimét với 2, và các bạn sẽ nhận được ống kính tương đương sẽ tạo ra trường nhìn và “cảm giác” tương tự như máy ảnh full frame. Đó là tất cả những gì hầu hết chúng ta cần quan tâm ở đây, nhưng thực ra chưa phải là hết.
OK các chuyên gia, full frame (và APS-C) và Micro 4/3 sử dụng tỷ lệ khung hình khác nhau, lần lượt là 3/2 và 4/3. Điều này khá quan trọng cần thảo luận vì nó ảnh hưởng đến lượng cảm biến bị lãng phí khi in ảnh. Và nó có thể ảnh hưởng đến cách các bạn xem xét độ tương đương tiêu cự của mình. Theo chiều dọc, hệ số crop của M43 là 1.84x và theo chiều ngang hệ số crop của bạn là 2.16x. Mình có được hệ số crop 2x từ phép đo đường chéo của cảm biến. Thành thật mà nói, điều này khá nhỏ, nhưng nếu các bạn luôn cắt ảnh xuống 16×9 hoặc bất kỳ tỷ lệ nào rộng hơn, nó sẽ làm cho ống kính của các bạn trông rộng hơn khoảng ~15% so với bình thường. Ống kính tiêu chuẩn 25mm của bạn sẽ hoạt động giống như 45mm hơn là 50mm. Bây giờ các bạn có thể tự tin biết lý do tại sao các bạn phải di chuyển nhẹ một chút khi chụp ảnh 3/2 bằng M43 của mình ngay cả khi các bạn đang sử dụng ống kính tương đương. Không có gì đâu nhé.
Ngoài ra, mình không tính toán cho Blackmagic Pocket 4k, nó sẽ rộng hơn.
Ảnh hưởng đến khẩu độ biểu kiến
Được rồi, khoảnh khắc các bạn đã chờ đợi. Nhân khẩu độ của ống kính Micro 4/3 của bạn với 2 và đó sẽ là khẩu độ tương đương mà các bạn cần sử dụng trên máy ảnh full frame để sao chép lại hình ảnh của mình nếu mình đang nói về các ống kính lý tưởng. Điều này bao gồm cả các hiệu ứng nhiễu xạ. Giả sử cảm biến M43 và full frame lý tưởng trung bình của mình đều là 24MP. Nhiễu xạ bắt đầu xuất hiện ở khoảng f/5.6 trên Micro 4/3, và ở f/11 trên full frame. Chú ý rằng 5.6×2 xấp xỉ 11? Vì vậy, để có được chất lượng ảnh tốt nhất có thể trên Micro 4/3, đừng sử dụng bất kỳ giá trị khẩu độ nào trên f/5.6. Mật độ điểm ảnh càng cao, khẩu độ của bạn càng phải rộng để tận dụng nó. Hãy nhớ điều đó nếu các bạn đang cân nhắc máy ảnh 50MP+.
Tuy nhiên, đó là đối với kết quả hoàn hảo từng điểm ảnh, nếu các bạn đang in ảnh hoặc tải lên web, các bạn có thể thu nhỏ khẩu độ hơn nữa. Bản in 11×14 ở 300 dpi sẽ cho phép các bạn sử dụng F/8 trên máy ảnh Micro 4/3 của mình mà không thấy hiện tượng nhiễu xạ. Xuất ra máy tính, các bạn có thể chụp ảnh ở độ phân giải 4k ở f/11 và không thấy hiện tượng nhiễu xạ trên máy ảnh Micro 4/3 của mình. Tất cả phụ thuộc vào những gì các bạn muốn làm với nó.
Ảnh hưởng đến phơi sáng
Được rồi, vậy là không có ảnh hưởng trực tiếp nào đến phơi sáng khi sử dụng cảm biến nhỏ hơn. (f/4, ISO 200, 1000/2) sẽ tạo ra cùng một phơi sáng bất kể sự kết hợp máy ảnh hoặc ống kính nào. Máy ảnh Micro 4/3 không tạo ra một nửa phơi sáng của máy ảnh full frame. Bỏ qua độ phân giải, việc sử dụng máy ảnh Micro 4/3 giống như việc cắt xén máy ảnh full frame trong hậu kỳ xuống cùng kích thước.
Tuy nhiên, máy ảnh Micro 4/3 sẽ có hình ảnh sáng hơn ở cùng độ sâu trường ảnh như máy ảnh full frame. Vì các bạn đang sử dụng khẩu độ (sáng hơn) khác nhau để có được cùng một vẻ ngoài. Điều này sẽ cho phép các bạn có được hiệu suất ISO hoặc tốc độ màn trập tốt hơn. Nó hữu ích trong bất kỳ trường hợp nào mà các bạn muốn có độ sâu trường ảnh lớn hơn nhưng vẫn cần một hình ảnh sáng hơn.
Kích thước ống kính
Được rồi, cần nhiều kính hơn để chiếu một vòng tròn ảnh full frame hơn là một vòng tròn ảnh Micro 4/3 ở cùng độ dài ống kính. Và khi các bạn bắt đầu xem xét các ống kính tele, nó bắt đầu cần nhiều kính hơn theo cấp số mũ để tăng độ dài của ống kính. Bây giờ, sự khác biệt không rõ ràng lắm ở hầu hết các độ dài ống kính “thông thường”. Tuy nhiên, đây là một lợi thế lớn đối với bất kỳ ai thực hiện bất kỳ loại công việc chụp ảnh tele nào trên Micro 4/3. Không chỉ các bạn mong đợi ống kính trên Micro 4/3 nhẹ hơn ống kính cùng độ dài trên full frame, mà các bạn cũng có thể chỉ sử dụng ống kính ngắn hơn và tăng gấp đôi khả năng tiết kiệm trọng lượng và có được cùng một trường nhìn. Cá nhân mình có một ống kính 50mm mà mình sử dụng như một ống kính tele du lịch ngắn gọn, mình có thể bỏ vào túi.
Hiệu ứng ống kính
Được rồi, mình có một vài điều cần nói ở đây, điều đầu tiên là Micro 4/3 do kích thước của chúng phải sử dụng ống kính sắc nét hơn với ít quang sai hơn để có được bản in chất lượng/độ phân giải tương tự như máy ảnh full frame. Các bạn sẽ thấy điều này với các ống kính chuyển đổi, trong đó chúng trông mềm hoặc có viền xanh và xanh lá cây khủng khiếp trên mọi thứ. Tuy nhiên, kích thước nhỏ cũng là một lợi thế. Những người chụp ảnh full frame có nhiều khả năng gặp phải các vấn đề về hiện tượng bóng mờ và cong trường ảnh. Thật khó để tạo ra một mặt phẳng lấy nét hoàn toàn phẳng và sáng đều ở kích thước đó. Đây là một phần lớn lý do tại sao các ống kính prime nhanh có giá đắt hơn nhiều trên full frame so với trên Micro 4/3.
Một điều nữa mình muốn đề cập là khẩu độ có nhiều tác động hơn là chỉ tăng độ sâu trường ảnh và phơi sáng. Khẩu độ thực sự nhanh ở f/1.4 và nhanh hơn bắt đầu tạo ra quang sai và làm mềm ảnh. Hãy lấy f/.95 làm ví dụ. Mặc dù độ sâu trường ảnh sẽ giống như f/1.5 trên full frame nhưng nó vẫn sẽ có “nét đặc trưng” mà các bạn nhận được khi chụp ở f/.95.
Kết luận
-
Chân dung: Full frame là lựa chọn tốt hơn ở đây nếu các bạn có đủ khả năng. Dải động lớn hơn, độ sâu trường ảnh nông hơn, hiệu suất nhiễu tốt hơn. Ngoài ra, các bạn đang chụp ở khẩu độ mở rộng nên có thể tận dụng các cảm biến độ phân giải cao thực sự sẽ bị lãng phí nếu các bạn thu nhỏ khẩu độ.
-
Phong cảnh: Về chất lượng hình ảnh thì khá ngang nhau. Thông thường các bạn sẽ thu nhỏ khẩu độ ống kính, và các bạn có thể sử dụng chân máy để có thể sử dụng gần như bất kỳ máy ảnh nào và có được kết quả tốt. Việc bị giới hạn nhiễu xạ ở f/5.6 không phải là điều tốt nhất trên thế giới đối với phơi sáng lâu nếu đó là sở thích của các bạn (giống như mình). Mặt khác, các bạn luôn có thể sử dụng nhiếp ảnh ghép (giống như mình).
-
Đường phố: Bất kỳ máy ảnh nào có khả năng chụp trong điều kiện mà các bạn chọn ở tốc độ 1/60s sẽ hoạt động tốt. Hãy dùng máy ảnh mà các bạn thích sử dụng hơn.
-
Ban đêm: Điều này phụ thuộc vào ngân sách của các bạn. Nếu các bạn có đủ khả năng mua ống kính full frame nhanh, các bạn thắng. Nếu các bạn không đủ khả năng mua ống kính full frame nhanh. Ống kính Micro 4/3 nhanh rất rẻ và sẽ cho phép các bạn bù đắp cho hiệu suất nhiễu kém hơn 1.3 stop và hơn thế nữa.
-
Động vật hoang dã: Điều này sẽ gây tranh cãi. Nhưng Micro 4/3 là cảm biến động vật hoang dã tốt hơn. Thân máy rẻ hơn, nhẹ hơn, ống kính nhỏ hơn và độ sâu trường ảnh lớn hơn ở một tổ hợp khẩu độ/tốc độ màn trập nhất định. Nhưng có một lập luận hay rằng cảm biến 50MP trên ống kính prime f/4 sẽ có nhiều chi tiết hơn. Vì vậy, đó là quyết định mà các bạn phải tự đưa ra, nhưng trừ khi các bạn đang có được thiết bị full frame cao cấp thực sự, các bạn sẽ được phục vụ tốt hơn bằng Micro 4/3.
-
Macro: Nhìn chung, các bạn sẽ có được kết quả tốt hơn với thiết lập Micro 4/3. Cho rằng ống kính sẽ có cùng khoảng cách lấy nét bất kể kích thước cảm biến của các bạn, có một lợi thế lớn đối với mật độ điểm ảnh cao trong chụp macro, và chỉ có những máy ảnh full frame đắt nhất mới có mật độ điểm ảnh cao hơn Micro 4/3. Các bạn sẽ nhân đôi độ phóng đại của đối tượng của mình, so sánh một full frame 20MP với một M4/3 20MP. Các bạn sẽ cần một máy ảnh full frame 80MP để khớp với chi tiết cận cảnh mà máy ảnh Micro 4/3 20MP có thể chụp được.
Kết thúc
Hãy dùng những gì các bạn có. Không ai quan tâm cả. À và trừ khi đó là Fuji thì đừng bận tâm đến APS-C. Hãy tìm biểu đồ ISO ánh sáng yếu để xem lý do tại sao.
Nếu bất kỳ điều nào ở trên không chính xác, vui lòng cho mình biết, lý tưởng nhất là kèm theo nguồn. Bác sĩ của mình vẫn nói mình là người, vì vậy mình vẫn có khuyết điểm.
https://www.photopills.com/calculators/diffraction
https://www.photonstophotos.net/Charts/LowLightISO_Area_scatter.htm
https://www.photonstophotos.net/Charts/PDR_Area_scatter.htm
