Lời nói thô tục (tiếng Anh: Profanity), còn được gọi là lời nguyền rủa, từ bẩn, ngôn ngữ xấu, ngôn từ xúc phạm, lời lẽ thô lỗ, ngôn ngữ báng bổ, ngôn ngữ tục tĩu hay ngôn từ dâm dục, là những từ ngữ mang tính xúc phạm. Việc sử dụng những từ này được gọi là nói tục hoặc chửi bậy.
Lời nói thô tục thường được coi là bất lịch sự, thô lỗ và mang tính xúc phạm. Chúng có thể được sử dụng để hạ thấp giá trị của một người, tập thể, hoặc sự vật, hoặc để biểu đạt cảm xúc.
Trong tiếng Việt, các từ chửi thề thường xuất phát từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm các trào lưu ngôn ngữ hiện đại như “đéo“, “con cặc“, các từ dân gian truyền thống như “địt mẹ“, “vãi lồn“, “cục cứt“, “đầu buồi“, “con mẹ“, hoặc bắt nguồn từ những từ chỉ quan hệ tình dục trong tiếng Anh.
Theo nghĩa gốc, từ profane chỉ sự thiếu tôn trọng đối với những điều được coi là thiêng liêng, bao gồm bất cứ thứ gì đáng được tôn kính, cũng như các hành vi thể hiện sự thiếu tôn trọng hoặc gây ra các vi phạm liên quan đến tôn giáo.[1]
Thuật ngữ profane bắt nguồn từ tiếng Latin cổ điển profanus, nghĩa đen là “trước (bên ngoài) ngôi đền”. Từ này mang hai ý nghĩa: “làm ô uế những gì là thánh thiện” (desecrating what is holy) hoặc “với một mục đích thế tục” (with a secular purpose), được ghi nhận sớm nhất vào những năm 1450.[2][3] Lời nói thô tục đại diện cho thái độ thờ ơ thế tục đối với tôn giáo hoặc các nhân vật tôn giáo, trong khi sự báng bổ là một hình thức tấn công trực tiếp vào tôn giáo và các nhân vật tôn giáo, được coi là tội lỗi và vi phạm Mười Điều Răn. Nhiều câu trong Kinh Thánh cũng phản đối việc sử dụng lời chửi thề.[4]
Profanity, theo nghĩa gốc của blasphemous profanity (thô tục báng bổ), là một phần của truyền thống lâu đời trong các giáo phái, được sử dụng trong các truyện tranh cười hoặc chế nhạo nhằm nhắm vào các thần linh hoặc vị thần.[5][6] Một ví dụ từ Gargantua và Pantagruel “Christ, look ye, its Mere de… merde… shit, Mother of God.”[7][8][9]
Trong tiếng Anh, lời thề và lời nguyền có xu hướng là từ tiếng Đức chứ không phải là từ nguyên Latin. “Shit” có gốc tiếng Đức,[10] như, có khả năng, là “fuck”.[11] Các lựa chọn thay thế hơn thường xuất phát từ tiếng Latinh như “defecate” – đại tiện hoặc “excrete” – bài tiết và “fornicate” – gian dâm hay “copulate” – quan hệ tình dục.
