Tiếng Việt luôn lắng nghe
“Trong các loại cây trồng, lúa là cây duy nhất trong thời kỳ làm đồng được các tộc người ở Đông Dương gọi là có Chửa (Việt) = Bun (Cơho) = Mtain (Giarai) như người mẹ là cây duy nhất được coi có Hồn (Việt) = Soan (Cơho)…”, Tiến sĩ Vũ Hồng Vận đã viết trong cuốn Tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt Nam.
Bỏ qua rào cản về âm tiết và chữ viết, các dân tộc trong Việt Nam có những hệ tư tưởng giống nhau và được gìn giữ trong toàn bộ chiều dài lịch sử. Thuyết vạn vật hữu linh luôn hiện hữu trong những tín ngưỡng dân gian của dân tộc Việt (thờ Mẫu, thờ cúng tổ tiên,…) Dù hình thức, nghi lễ khác nhau, nhưng các dân tộc đều hướng về việc tôn vinh giá trị thiên nhiên, vị thế khiêm nhường của con người và một hòa bình trong tâm thức.
Những hệ tư tưởng này trở thành một phần trong tiềm thức của người Việt Nam vì nó được củng cố nhờ một lối sống từ thuở hồng hoang: nền nông nghiệp trồng trọt. Theo Giáo sư Hà Văn Tấn trong cuốn Theo dấu các văn hóa cổ, các tộc người ở Việt Nam đều phát triển nông nghiệp theo dạng phổ rộng. Tài nguyên thiên nhiên trù phú trên khắp dải đất chữ S là yếu tố quyết định mọi dân tộc tiến lên nền văn minh lúa nước, bên cạnh chăn nuôi một số ít loài động vật. Từ đó, chúng ta hình thành những hệ tư tưởng tương đồng nhau.
Và khi một dân tộc giao thoa với những dân tộc khác, việc thấu hiểu về giữ giá trị cốt lõi trở nên dễ dàng hơn. Song, trường từ vựng và từ ngữ tiếng Việt luôn hấp thu từ những dân tộc khác vào mọi thời điểm. Nói cách khác, lòng khoan dung và trắc ẩn chính là chất keo chảy ra từ tâm thức để kết nối mọi dân tộc trên đất Việt Nam.
Những địa phương dân tộc thiểu số luôn có những lớp dạy phương ngữ cho lớp trẻ, song song với những bài học về lịch sử. Trên hành trình này, không ai là người ngoài cuộc. Việc xây dựng các bảo tàng dân tộc học, trùng tu các di tích, đền chùa và đưa sử thi Đăm Săn (Êđê), Đẻ đất đẻ nước (Mường) vào chương trình giáo dục là những nỗ lực mà chúng ta sẽ cần tiếp tục.
Nhưng quan trọng hơn hết, hãy hiểu rằng tiếng Việt luôn lắng nghe.
