Thạch quyển được hợp thành bởi lớp vỏ Trái Đất và phần trên của lớp Manti, tạo thành lớp vỏ cứng ngoài cùng của Trái Đất với độ dày khoảng 100 km. Đây là kiến thức cơ bản trong chương trình Địa lí lớp 10 và thường xuất hiện dưới dạng câu hỏi trắc nghiệm.
Thạch quyển được hợp thành bởi lớp vỏ Trái Đất và phần nào?
Thạch quyển được hợp thành bởi lớp vỏ Trái Đất và phần trên của lớp Manti (Man-ti). Đây là lớp vật chất cứng ngoài cùng nhất của Trái Đất, có độ dày trung bình khoảng 100 km. Ranh giới dưới của thạch quyển tiếp xúc với quyển mềm (asthenosphere) — phần có tính chất quánh dẻo nằm ngay bên dưới.
Thạch quyển không phải là một khối liền mạch mà bị chia nhỏ thành các mảng kiến tạo (tectonic plates). Các mảng này chuyển động chậm trên quyển mềm bên dưới, là nguyên nhân gây ra các hiện tượng như động đất, núi lửa và sự hình thành các dãy núi.
Phân biệt thạch quyển và vỏ Trái Đất
Hai khái niệm này thường bị nhầm lẫn vì đều liên quan đến lớp ngoài cùng của Trái Đất. Bảng dưới đây làm rõ sự khác biệt:
Tiêu chí Vỏ Trái Đất Thạch quyển Thành phần Chỉ gồm lớp vỏ (vỏ lục địa + vỏ đại dương) Gồm vỏ Trái Đất cộng phần trên lớp Manti Độ dày 5 km (đại dương) đến 70 km (lục địa) Khoảng 100 km Ranh giới dưới Mặt Mô-hô (Mohorovičić) Tiếp xúc với quyển mềm (asthenosphere) Phạm vi Hẹp hơn Rộng hơn, bao gồm cả vỏ Trái Đất
Vị trí của thạch quyển trong cấu trúc Trái Đất
Để hiểu rõ thạch quyển nằm ở đâu, cần nắm cấu trúc ba lớp của Trái Đất theo thứ tự từ ngoài vào trong:
- Vỏ Trái Đất: Lớp ngoài cùng, dày 5-70 km, cấu tạo chủ yếu từ silic và nhôm (nên còn gọi là quyển SIAL). Gồm vỏ lục địa và vỏ đại dương.
- Lớp Manti (lớp phủ): Chia thành Manti trên (15-700 km) và Manti dưới (700-2.900 km). Phần trên của Manti hợp cùng vỏ Trái Đất tạo thành thạch quyển; phần còn lại của Manti trên có tính quánh dẻo, gọi là quyển mềm.
- Nhân Trái Đất (lõi): Sâu từ 2.900 km đến tâm Trái Đất, gồm nhân ngoài (thể lỏng) và nhân trong (thể rắn), giàu sắt và niken.
Theo Wikipedia tiếng Việt, thạch quyển là lớp vỏ cứng ngoài cùng nhất của các hành tinh có đất đá, với đặc trưng phân biệt không nằm ở thành phần mà ở tính chất cứng — phản ứng đàn hồi trước các lực tác động trong thời gian địa chất dài.
Câu hỏi thường gặp về thạch quyển
Thạch quyển được hợp thành bởi lớp vỏ Trái Đất và phần nào của lớp Manti?
Phần trên của lớp Manti — không phải phần dưới, nhân ngoài hay nhân trong.
Độ dày của thạch quyển là bao nhiêu?
Khoảng 100 km, dày hơn vỏ Trái Đất đơn thuần (5-70 km).
Thạch quyển có bao nhiêu mảng kiến tạo lớn?
Thạch quyển được chia thành 7 mảng kiến tạo lớn và nhiều mảng nhỏ hơn.
Tóm lại, đáp án đúng cho câu hỏi “thạch quyển được hợp thành bởi lớp vỏ Trái Đất và” chính là phần trên của lớp Manti. Sự kết hợp này tạo ra lớp vỏ cứng dày ~100 km bao quanh Trái Đất, đóng vai trò nền tảng cho toàn bộ hoạt động địa chất — từ kiến tạo mảng đến động đất và núi lửa.
