TINH THẦN BẤT NHỊ TRONG THƠ NGẮN ĐỖ NGHÊ
Tâm Nhiên
(Đà Nẵng)
Đỗ Nghê là bút hiệu của Đỗ Hồng Ngọc. Anh sinh năm 1940 tại Phan Thiết, Bình Thuận. Tốt nghiệp Tiến sỹ Y khoa Quốc gia, Sài Gòn (1969) là bác sỹ chuyên khoa Nhi.
Ngoài việc làm giảng viên thỉnh giảng tại Đại học Y Dược, Trưởng Bộ môn KHHV tại Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch Tp HCM, anh còn là nhà thơ, nhà văn nổi tiếng.
Viết nhiều thể loại đa dạng, đặc biệt gần đây, anh viết chuyên sâu về Phật học, Thiền học với các tác phẩm giá trị, được rất nhiều độc giả mến mộ, ưa thích.
Bình đạm mà thiết tha với thi ca, Đỗ Nghê đã xuất bản 6 thi phẩm, tập mới nhất gần đây là Thơ ngắn Đỗ Nghê, do Văn Hoá – Văn Nghệ xuất bản năm 2017.
Mở đầu tập thơ là bài Trái đất:
“Giữa đêm Thức giấc Giữa ngày…”
Bài thơ được viết tại Boston, Hoa Kỳ (1993) Giữa đêm bên Mỹ là đúng giữa ngày ở Việt Nam. Một cái nhìn toàn diện trái đất đang xoay quanh mặt trời. Chỗ này tối thì chỗ kia sáng, tùy theo thời tiết, nhân duyên, địa phương mỗi nơi mà thấy mỗi khác đó thôi. Thấy được như vậy là hiểu lý Bất nhị, dung thông Sóng là nước:
“Sóng Quằn quại Thét gào
Không nhớ Mình Là nước”
Nước tức là sóng, sóng tức là nước, thanh âm Tâm kinh đồng vọng đâu đây: “Sắc bất dị không, không bất dị sắc, sắc tức thị không, không tức thị sắc, thọ tưởng, hành, thức diệc phục như thị…”
Khi hiểu như thế rồi thì không ai phải mất công đi hỏi nước từ đâu đến hay nước trôi về nơi đâu nữa:
“Nước vẫn muôn đời Không đi chẳng đến Ai người nỡ hỏi Nước đến từ đâu? Ai người nỡ hỏi Nước trôi về đâu?”
Thi nhân bỗng nhiên thấy ra ngay cả thân xác tứ đại giả hợp của mình cũng chính là Đất:
“Đất động ta cũng động Sóng thần ta cũng sóng Giật mình chợt nhớ ra Vốn xưa ta là đất”
Đó là cái thấy bằng con mắt Hoa Nghiêm trùng trùng duyên khởi: “Tất cả là một, một là tất cả.”
Hoà trong vô thủy vô chung, vô cùng vô tận giữa thiên hà, vũ trụ càn khôn, con người là một sinh thể nhỏ bé thì bận tâm chi chuyện Có hay không:
“Chắt ra cho hết Giọt hơi cuối cùng Thả mình như lá Rơi vào hư không
Tràn vào khắp ngả Đất trời mênh mông Nhẹ như không có Có mà như không…”
*** Suốt mấy nghìn năm qua, vô số các triết gia, đạo sỹ khắp Đông Tây kim cổ đều luận thuyết, triết lý om sòm về có không, sống chết, đến đi, được mất, chân vọng, thật giả, hơn thua, đúng sai, phải trái, tốt xấu, trí ngu, phàm thánh, tỉnh điên, thiện ác, mê ngộ…mà chẳng ai chấp nhận ai, chẳng đưa đến một kết luận nào cả.
Kể từ khi cư sỹ Duy Ma Cật tuyên bố lý Bất nhị thì thiên hạ “Ồ lên một tiếng” bàng hoàng.
Họ bừng sáng ra, bước đi trên con đường Trung đạo, vào ra giữa có và không một cách tự do tự tại, thong dong.
Không và có…tuy hai mà một, cùng viên dung vô ngại trong lý sự huyền đồng Chân Không Diệu Hữu. Diêu hữu là thấy ngay trong bất cứ sự vật gì cũng đều vi diệu, như thấy hơi Thở:
“Lắng nghe hơi thở của mình Mới hay hơi thở đã nghìn năm xưa Một hôm hơi thở tình cờ Dính vào hạt bụi thành ra của mình Của mình chẳng phải của mình Thì ra hơi thở của nghìn năm sau…”
Phải chăng, đó là hơi thở sát na thường trụ vĩnh hằng của một con người hoát nhiên chứng Ngộ:
“Tham chẳng còn Sân cũng hết Si đã tuyệt
Niết bàn Tịch diệt Để mà chi?”
Một câu hỏi nêu ra quá bất ngờ, bức bách. Trả lời đi, trả lời đi…Vô ngôn là hồi đáp tối thượng nhất. Phủi tay, cất bước rỗng rang Thiền:
Thực chẳng dễ dàng Sống trong cái chết Và chết trong cái sống…”
Chết trong cái sống là chết đi hết những danh từ, khái niệm mà mình thường vướng mắc, kẹt dính, chết đi cái chấp ngã thâm căn cố đế, chết đi sự nô lệ vào danh lợi, tài sắc, thần tượng, tôn giáo, tổ quốc…
Không chấp trước vào sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp thì thênh thang, phóng khoáng, tiêu dao du chơi giữa vô thường. Tuy giữa vô thường nhưng vẫn Chân thường, đó là niềm hân hoan sáng tạo của Đỗ Nghê, một thi nhân đã đến tận đầu nguồn, nếm được giọt nước trong ngần của mạch suối Tào Khê.
Để rồi trở về nhập cuộc, hoà điệu chịu chơi với bụi cát trần gian, thõng tay vào chợ, cười vang giọng cười hào sảng như Duy Ma Cật ngay giữa cái Đang là, luôn luôn mới lạ và mới lạ…
Tâm Nhiên
(10. 2024)
