Tác động của đại dịch COVID-19 đến ngành du lịch
Về lượng khách, doanh thu du lịch: Lượng khách quốc tế cả năm 2020 chỉ đạt 3,7 triệu lượt, giảm 80% so với năm 2019; khách nội địa đạt 56 triệu lượt, giảm 34% so với cùng kỳ năm 2019; tổng thu từ khách du lịch năm 2020 đạt 312.200 tỷ đồng, giảm 57,8% so với năm 2019. Năm 2021, ngành du lịch phục vụ khoảng 40 triệu lượt khách nội địa và 3.500 khách quốc tế, tổng thu từ khách du lịch đạt khoảng 180.000 tỷ đồng, giảm 42% so với cùng kỳ năm 2020.
Về lao động du lịch: Năm 2020, các doanh nghiệp lần lượt phải cắt giảm nhân sự từ 70% – 80%. Sang năm 2021, số lượng lao động vẫn làm đủ thời gian chỉ chiếm 25% so với năm 2020, lao động nghỉ việc hoặc chấm dứt hợp đồng lao động chiếm khoảng 30%, lao động tạm nghỉ việc khoảng 35%, lao động cầm chừng chiếm 10%. Đại dịch COVID-19 đã tác động mạnh đến 2,5 triệu lao động trong ngành du lịch với 800.000 lao động trực tiếp, trong đó đối tượng bị mất việc, chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là hướng dẫn viên du lịch, nhân viên làm việc tại cơ sở lưu trú du lịch, khu điểm du lịch, các doanh nghiệp lữ hành, vận chuyển, tàu du lịch, doanh nghiệp du lịch khác…
Về doanh nghiệp du lịch: Số doanh nghiệp xin thu hồi giấy phép kinh doanh lữ hành chiếm trên 35% tổng số doanh nghiệp đã được cấp phép, chỉ còn khoảng hơn 2.000 doanh nghiệp có giấy phép kinh doanh lữ hành quốc tế trên toàn quốc, trong đó rất nhiều doanh nghiệp đóng cửa hoặc dừng hoạt động. Kinh doanh lưu trú du lịch – lĩnh vực chiếm đến 46% trong cơ cấu doanh thu của ngành du lịch Việt Nam cũng phải đóng cửa khoảng 90% và hầu như không có khách (trừ các cơ sở đón khách cách ly).
Có thể thấy, ngành du lịch bị tác động nặng nề và sẽ mất thời gian dài để phục hồi. Hai năm qua, đại dịch COVID-19 như “cơn sóng thần” “càn quét”, làm tê liệt hoạt động du lịch toàn cầu. Theo báo cáo của Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO), năm 2020, du lịch thế giới trải qua cuộc khủng hoảng lớn nhất trong lịch sử do ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19, lượng khách du lịch quốc tế sụt giảm 73,9% so với năm 2019, lùi lại thời điểm cách đây 30 năm và dự báo phải mất 2 – 4 năm để lấy lại đà tăng trưởng bằng mức trước dịch năm 2019. Trong lịch sử 61 năm, ngành du lịch Việt Nam đã trải qua nhiều đợt khủng hoảng do dịch bệnh, thiên tai, suy thoái kinh tế, nhưng chưa bao giờ chịu thiệt hại nặng nề như cuộc khủng hoảng do đại dịch COVID-19 gây ra lần này. Dịch bệnh diễn biến phức tạp khiến nhiều quốc gia tiếp tục áp dụng các biện pháp hạn chế đi lại, gây tác động không nhỏ đến khả năng phục hồi của ngành du lịch. Bên cạnh đó, du lịch Việt Nam chưa tạo ra chuỗi liên kết đủ mạnh để cạnh tranh với các nước trong khu vực. Ngoài ra, nhiều nhân lực ngành du lịch bị mất việc làm đã chuyển đổi ngành, nghề khác để kiếm sống. Như vậy, sau đại dịch, khi du lịch khôi phục trở lại, ngành du lịch sẽ phải đối mặt với khó khăn lớn là thiếu nguồn nhân lực.
Các giải pháp phục hồi ngành du lịch
Trước bối cảnh đại dịch COVID-19 tác động mạnh đến hoạt động của ngành du lịch, Bộ Chính trị đã chỉ đạo hệ thống chính trị thực hiện nhiều giải pháp ứng phó. Chính phủ cũng ban hành nhiều nghị quyết triển khai các chính sách hỗ trợ cho người dân, doanh nghiệp, trong đó có những nội dung trực tiếp với lĩnh vực du lịch, như ngày 2-11-2021, Văn phòng Chính phủ ban hành Công văn số 8044/VPCP-KGVX “Về việc hướng dẫn tạm thời thí điểm đón khách du lịch quốc tế đến Việt Nam” tại 5 địa phương với 3 giai đoạn; ban hành các chính sách hỗ trợ chung (các doanh nghiệp được gia hạn thời gian nộp thuế, giảm mức thuế suất thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và tiền thuê đất năm 2021, miễn giảm lãi vay, giữ nguyên lãi suất vay và nhóm nợ, lùi thời điểm đóng phí công đoàn cho người lao động…; người lao động được hưởng các chính sách hỗ trợ, như hỗ trợ mất việc làm, tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động, nghỉ việc không hưởng lương theo các mức 15 ngày liên tục hoặc 30 ngày liên tục trở lên); ban hànhcác chính sách hỗ trợ đặc thù cho ngành du lịch (giảm giá bán điện cho cơ sở lưu trú du lịch từ mức giá bán lẻ điện áp dụng cho kinh doanh bằng mức giá bán lẻ điện áp dụng cho các ngành sản xuất, giảm 50% phí thẩm định cấp giấy phép kinh doanh lữ hành, giảm 80% tiền ký quỹ thành lập doanh nghiệp kinh doanh lữ hành… Lao động du lịch đặc thù ngành du lịch là hướng dẫn viên du lịch được hưởng mức hỗ trợ là 3.710.000 đồng/người và đến cuối năm 2021, tổng mức hỗ trợ cho hướng dẫn viên du lịch đã được giải quyết hỗ trợ là trên 58,5 tỷ đồng cho gần 16.000 hướng dẫn viên).
Sau hai năm bị hạn chế đi lại, nhu cầu đi du lịch của người dân có xu hướng bùng phát. Khảo sát của booking.com với 28.000 người từ 28 quốc gia trên thế giới cho thấy, nhiều du khách mong chờ đi du lịch trở lại ngay trong năm 2021. Theo điều tra của Hội đồng Tư vấn du lịch (TAB) thuộc Tổng cục Du lịch, khách du lịch nội địa đã sẵn sàng quay lại hoạt động du lịch ngay khi dịch bệnh được kiểm soát (gần 30% sẵn sàng đi du lịch ngay, trên 50% sẵn sàng đi du lịch trong mùa du lịch tiếp theo, 70% trả lời sẽ đi du lịch bằng phương tiện máy bay).
