Bảo vệ đa dạng sinh học là bảo vệ giá trị cuộc sống.
Hãy thử hình dung một thế giới thiếu vắng đi những loài côn trùng chăm chỉ thụ phấn cho cây trồng, những cánh rừng phòng hộ kiên cường ngăn chặn lũ lụt và xói mòn đất, hay những hệ sinh thái biển cả trù phú cung cấp nguồn thực phẩm dồi dào. Một thế giới như vậy sẽ trở nên cằn cỗi, khắc nghiệt và đầy rẫy những thách thức khôn lường cho tương lai của nhân loại.
Giá trị vô hình, tác động hữu hình
Giá trị của đa dạng sinh học không chỉ nằm ở những sản phẩm hữu hình mà con người trực tiếp khai thác từ thiên nhiên như lương thực, thực phẩm, dược liệu và nguyên liệu công nghiệp. Ẩn sâu trong đó là những giá trị vô hình nhưng vô cùng quan trọng, đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái và đảm bảo các chức năng thiết yếu cho sự sống như điều hòa khí hậu. Các hệ sinh thái rừng đóng vai trò như những “lá phổi xanh” của hành tinh, hấp thụ khí CO2 và thải ra khí O2, góp phần ổn định thành phần khí quyển và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Các đại dương bao la cũng là những bể chứa carbon khổng lồ, giúp điều hòa nhiệt độ toàn cầu.
Cung cấp nước sạch và bảo vệ đất đai: Các khu rừng đầu nguồn và các vùng đất ngập nước đóng vai trò quan trọng trong việc lọc nước và cung cấp nguồn nước ngọt cho sinh hoạt và sản xuất. Sự đa dạng của các loài thực vật giúp duy trì độ ẩm của đất và điều tiết dòng chảy của nước. Ngoài ra, hệ thống rễ của cây cối giúp giữ đất, ngăn chặn xói mòn và sạt lở. Các loài vi sinh vật trong đất đóng vai trò quan trọng trong việc phân hủy chất hữu cơ và cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng, duy trì độ phì nhiêu của đất.
Thụ phấn và kiểm soát dịch hại: Các loài côn trùng, chim và động vật có vú đóng vai trò quan trọng trong việc thụ phấn cho cây trồng, đảm bảo năng suất nông nghiệp. Các loài động vật ăn thịt giúp kiểm soát số lượng các loài gây hại, duy trì sự cân bằng trong hệ sinh thái.
Thiên nhiên còn là nơi cung cấp nguồn dược liệu quý giá cho con người. Hàng ngàn loài thực vật và động vật chứa đựng những hợp chất có giá trị y học, đóng góp quan trọng vào việc chữa trị bệnh tật và nâng cao sức khỏe con người. Việc con người vô tình hoặc cố ý đưa các loài sinh vật từ một vùng địa lý này sang một vùng địa lý khác có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho đa dạng sinh học bản địa. Các loài ngoại lai xâm lấn thường có khả năng cạnh tranh cao hơn, không có kẻ thù tự nhiên và có thể lây lan dịch bệnh, dẫn đến sự suy giảm, thậm chí là tuyệt chủng của các loài bản địa.
Đặc biệt, thiên nhiên và sự đa dạng của các loài sinh vật còn trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho nghệ thuật, văn hóa và tín ngưỡng của con người. Những cảnh quan hùng vĩ, những loài động vật hoang dã đã đi vào thơ ca, hội họa, âm nhạc và trở thành một phần không thể thiếu trong bản sắc văn hóa của nhiều dân tộc.
Những hồi chuông cảnh báo
Tuy nhiên, bản hòa tấu vô giá mà thiên nhiên ban tặng đang ngày càng trở nên “lạc điệu” bởi những tác động tiêu cực từ hoạt động của con người. Việc suy giảm đa dạng sinh học đang diễn ra với một tốc độ đáng báo động, đe dọa trực tiếp đến sự sống của hàng triệu loài sinh vật và cả tương lai của chính chúng ta. Năm 2025, chứng kiến những hồi chuông cảnh báo ngày càng dồn dập như mất môi trường sống trên quy mô lớn do sự tàn phá rừng để lấy đất nông nghiệp, xây dựng đô thị và cơ sở hạ tầng tiếp tục diễn ra trên khắp hành tinh. Các hệ sinh thái tự nhiên bị chia cắt, thu hẹp, khiến các loài sinh vật mất đi nơi cư trú, nguồn thức ăn và đường di chuyển. Bên cạnh đó, việc đánh bắt cá quá mức, khai thác khoáng sản bừa bãi, và săn bắn trái phép các loài động vật hoang dã đang đẩy nhiều loài đến bờ vực tuyệt chủng và gây ra những tổn thất nghiêm trọng cho các hệ sinh thái.
Tình trạng nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước và ô nhiễm đất do chất thải công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt tiếp tục gia tăng, gây hại đến sức khỏe của con người và các loài sinh vật. Rác thải nhựa, đặc biệt là rác thải nhựa đại dương, đang trở thành một thảm họa toàn cầu. Cùng với sự ô nhiễm, tình trạng biến đổi khí hậu trên trái đất cũng ngày càng khắc nghiệt. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kỷ lục, hạn hán kéo dài, bão lũ tàn khốc và mực nước biển dâng cao đang gây ra những tác động tiêu cực đến đa dạng sinh học, làm thay đổi môi trường sống và đe dọa sự tồn tại của nhiều loài. Ngoài ra, việc di chuyển các loài sinh vật ra khỏi môi trường sống tự nhiên của chúng, dù vô tình hay cố ý, đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho các hệ sinh thái bản địa. Các loài ngoại lai xâm lấn có thể cạnh tranh nguồn sống, lây lan dịch bệnh và thậm chí tiêu diệt các loài bản địa.
Hành động mạnh mẽ vì giá trị cuộc sống từ thiên nhiên
Thời gian qua, nhiều quốc gia đã ban hành các luật và chính sách nhằm bảo vệ các loài có nguy cơ tuyệt chủng, thiết lập các khu bảo tồn thiên nhiên, kiểm soát ô nhiễm môi trường và thúc đẩy các hoạt động sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên. Việt Nam cũng đã có nhiều nỗ lực trong việc này, với việc thành lập các vườn quốc gia, khu dự trữ sinh quyển, và triển khai các chương trình bảo tồn các loài động thực vật quý hiếm.
Năm 2025, Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học (22/5) không chỉ là một ngày kỷ niệm mà còn là một lời kêu gọi hành động khẩn thiết. Chúng ta không thể thờ ơ đứng nhìn bản hòa tấu vô giá của sự sống dần lụi tàn. Đã đến lúc mỗi quốc gia, mỗi tổ chức, mỗi cộng đồng và mỗi cá nhân cần nhận thức sâu sắc hơn về giá trị của đa dạng sinh học và hành động mạnh mẽ để bảo vệ và phục hồi nó thông qua các hoạt động như tăng cường các biện pháp bảo tồn; mở rộng và nâng cao hiệu quả quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên, bảo vệ các loài có nguy cơ tuyệt chủng, và phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái.
Áp dụng các phương pháp khai thác tài nguyên thân thiện với môi trường, khuyến khích tiêu dùng bền vững và giảm thiểu lãng phí; kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm môi trường thông qua những chính sách và biện pháp quyết liệt để kiểm soát khí thải, xử lý nước thải và chất thải rắn, ngăn chặn ô nhiễm nhựa và các chất độc hại khác. Song song với đó, giảm phát thải khí nhà kính, tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ các hệ sinh thái nhạy cảm; tăng cường kiểm soát việc di chuyển các loài sinh vật, nâng cao nhận thức về nguy cơ của các loài ngoại lai xâm lấn và có biện pháp xử lý kịp thời khi chúng xuất hiện.
Đồng thời, tăng cường giáo dục về tầm quan trọng của đa dạng sinh học cho mọi tầng lớp nhân dân, khuyến khích lối sống hòa hợp với thiên nhiên và thúc đẩy các hành động bảo vệ môi trường; phối hợp chặt chẽ hơn nữa trong việc bảo vệ đa dạng sinh học, chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực, và cùng nhau giải quyết các thách thức toàn cầu.
Hãy là một phần của bản hòa tấu sinh tồn
Năm 2025, hãy cùng nhau nhìn nhận lại mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên. Chúng ta không phải là những vị khách đến Trái Đất, mà là một phần không thể tách rời của mạng lưới sự sống kỳ diệu này. Bảo vệ đa dạng sinh học không chỉ là trách nhiệm mà còn là quyền lợi của mỗi chúng ta, vì đó chính là bảo vệ giá trị cuộc sống, bảo vệ tương lai của chính mình và các thế hệ mai sau.
Đa dạng sinh học – đó chính là giá trị cuộc sống vô giá mà thiên nhiên ban tặng và trách nhiệm của chúng ta là phải gìn giữ, bảo vệ nó một cách trân trọng nhất. Hãy lắng nghe lời kêu gọi từ trái tim của tự nhiên, hãy cùng nhau viết tiếp những “nốt nhạc” tươi đẹp cho bản giao hưởng sinh tồn, để cho muôn loài mãi mãi được cất tiếng ca giữa vũ trụ bao la. Hãy hành động ngay hôm nay, bằng những hành động nhỏ bé nhưng thiết thực để góp phần viết tiếp những nốt nhạc tươi đẹp cho bản hòa tấu sinh tồn của Trái Đất./.
Hà Giang
