Dấu hiệu phân biệt pháp luật với quy phạm đạo đức và quy phạm xã hội khác
Pháp luật, đạo đức và các quy phạm xã hội khác đều dùng để điều chỉnh hành vi con người trong xã hội. Tuy nhiên, pháp luật có những dấu hiệu riêng để phân biệt với các quy phạm khác, đặc biệt là tính bắt buộc chung và sự bảo đảm thực hiện bằng quyền lực Nhà nước.
Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung, do Nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội. Đây là dấu hiệu quan trọng để phân biệt pháp luật với quy phạm đạo đức và các quy phạm xã hội khác.
Pháp luật được áp dụng nhiều lần, ở nhiều nơi và bắt buộc đối với mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội. Bất kì ai khi ở trong điều kiện, hoàn cảnh mà pháp luật quy định đều phải thực hiện theo, nếu vi phạm có thể bị xử lí bằng các biện pháp cưỡng chế của Nhà nước.
Trong khi đó, quy phạm đạo đức là những chuẩn mực xử sự được hình thành trong đời sống xã hội dựa trên quan niệm về điều tốt, điều xấu, lẽ phải và cách ứng xử phù hợp giữa con người với nhau. Quy phạm đạo đức không do Nhà nước ban hành mà được hình thành từ nhận thức, truyền thống và thói quen của cộng đồng. Việc thực hiện quy phạm đạo đức chủ yếu dựa vào sự tự giác, lương tâm cá nhân và sức ép của dư luận xã hội.
Chẳng hạn, lòng hiếu thảo với cha mẹ, sự trung thực hay tinh thần giúp đỡ người khác đều là những chuẩn mực đạo đức được xã hội đề cao nhưng không phải lúc nào cũng được quy định cụ thể trong pháp luật.
Ngoài quy phạm đạo đức, trong xã hội còn tồn tại nhiều loại quy phạm xã hội khác như tập quán, tín ngưỡng, tôn giáo hay quy định của các tổ chức xã hội. Những quy phạm này thường điều chỉnh hành vi con người trong một phạm vi nhất định và mang tính tự nguyện hoặc phụ thuộc vào niềm tin, phong tục của từng cộng đồng.
Ví dụ, phong tục chào hỏi, cách ăn mặc trong lễ hội hay quy định riêng của nhà trường đều là các quy phạm xã hội khác. Nếu không thực hiện, con người thường chỉ bị phê phán hoặc nhắc nhở chứ không bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc như pháp luật.
Như vậy, điểm khác biệt cơ bản giữa pháp luật với quy phạm đạo đức và các quy phạm xã hội khác nằm ở tính bắt buộc chung và sự bảo đảm thực hiện bằng quyền lực Nhà nước. Trong khi pháp luật có tính chặt chẽ, rõ ràng và áp dụng đối với toàn xã hội thì quy phạm đạo đức và các quy phạm xã hội khác chủ yếu dựa vào ý thức tự giác, phong tục và dư luận xã hội để điều chỉnh hành vi con người.
Dấu hiệu phân biệt pháp luật với quy phạm đạo đức và quy phạm xã hội khác (Hình từ Internet)
Pháp luật có tính quy phạm phổ biến, bắt buộc chung như thế nào?
Pháp luật có tính quy phạm phổ biến, bắt buộc chung vì pháp luật bao gồm những quy tắc xử sự chung được áp dụng nhiều lần, ở nhiều nơi và đối với tất cả mọi người trong xã hội. Các quy tắc này không chỉ áp dụng cho một cá nhân hay một trường hợp riêng lẻ mà được đặt ra để điều chỉnh những quan hệ xã hội phổ biến, xảy ra thường xuyên trong đời sống. Chính vì vậy, bất kì cá nhân hay tổ chức nào khi tham gia vào những quan hệ xã hội mà pháp luật điều chỉnh đều phải tuân theo các quy định của pháp luật.
Tính quy phạm phổ biến của pháp luật còn thể hiện ở việc mỗi quy tắc xử sự thường được thể hiện thành một quy phạm pháp luật cụ thể. Những quy phạm này được áp dụng thống nhất trong phạm vi cả nước và có giá trị bắt buộc đối với mọi chủ thể. Dù ở địa phương nào, trong lĩnh vực lao động, học tập, kinh doanh hay đời sống hằng ngày, mọi người đều phải thực hiện theo các quy định pháp luật đã được ban hành. Nhờ đó, pháp luật tạo ra sự thống nhất trong cách xử sự của con người và góp phần duy trì trật tự xã hội.
Ví dụ, quy định đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy áp dụng đối với tất cả người tham gia giao thông bằng xe máy trên phạm vi cả nước. Nếu không thực hiện thì có thể bị xử phạt vi phạm hành chính. Điều này thể hiện rõ tính bắt buộc chung của pháp luật.
Bên cạnh đó, tính bắt buộc chung của pháp luật được thể hiện ở chỗ mọi cá nhân, tổ chức khi ở vào điều kiện, hoàn cảnh mà pháp luật quy định đều phải thực hiện theo, không được tùy ý làm trái. Nếu vi phạm pháp luật thì sẽ phải chịu những biện pháp xử lí do Nhà nước áp dụng. Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa pháp luật với các quy phạm xã hội khác như đạo đức hay tập quán, bởi các quy phạm này chủ yếu dựa vào sự tự giác hoặc dư luận xã hội để bảo đảm thực hiện.
Như vậy, pháp luật có tính quy phạm phổ biến và bắt buộc chung vì nó là hệ thống các quy tắc xử sự chung, áp dụng rộng rãi đối với mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội và được Nhà nước bảo đảm thực hiện. Đặc điểm này giúp pháp luật trở thành công cụ quan trọng để quản lí xã hội và duy trì trật tự, kỉ cương trong đời sống.
