Bà Triệu là vị nữ anh hùng của dân tộc ta đầu thế kỷ III. Bà sinh năm Bính Ngọ (226) tại vùng núi Quan Yên, tỉnh Thanh Hóa ngày nay. Từ nhỏ, cô gái họ Triệu đã tỏ ra là người quyết đoán, chính trực, luôn thể hiện sự căm phẫn trước những cảnh đàn áp, bóc lột dã man của bọn thống trị phương Bắc đối với dân ta. Đó cũng là lý do vì sao bà nuôi chí lớn “thay trời hành đạo”, không bó mình nơi phòng khuê mà siêng năng luyện tập võ nghệ, bắn cung, cưỡi ngựa giỏi không kém bất cứ trang nam nhi tuấn kiệt nào. Khi có người đề cập đến chuyện chồng con, cô gái trẻ đã khẳng khái bày tỏ nguyện vọng của mình: “Tôi chỉ muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, đánh đuổi quân Ngô, giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ. Há lại khom lưng chịu làm tì thiếp cho người ta”.
Năm Mậu Thìn (248), bà Triệu phất cờ khởi nghĩa. Cuộc khởi nghĩa từ vùng núi Nưa lan rộng ra khắp quận Cửu Chân rồi quận Giao Chỉ. Đánh đến đâu nghĩa quân thắng như chẻ tre đến đó. Nhà Ngô lo sợ phải điều 8.000 quân do An Nam hiệu uý, Thứ sử Giao Châu Lục Dận chỉ huy sang đàn áp cuộc khởi nghĩa. Đối mặt với khí thế ngút trời của nghĩa quân cùng bà tướng trẻ“mặc áo ngắn màu vàng, chân đi giày mũi cong, ngồi đầu voi mà chiến đấu” (theo “Giao Chỉ chí”) uy nghi lẫm liệt, quân Ngô trở nên khiếp sợ, bạc nhược.
Không có cách nào dập tắt được khởi nghĩa bà Triệu, Lục Dận bày ra kế sách thâm độc. Bằng nhiều thủ đoạn, hắn mua chuộc, chia rẽ nghĩa quân làm cho lực lượng khởi nghĩa bị phân tán, khối đại đoàn kết bị suy giảm. Đồng thời, Lục Dận hèn mạt khi trong một lần giáp trận, hắn cho quân Ngô “mình trần như nhộng” bao vây quân bà Triệu. Vị tướng nữ nhi vốn yêu sự trong sạch ghét cái dơ bẩn, bà không chịu được chuyện này đã quay đầu chạy, rút lên núi Tùng thuộc huyện Hậu Lộc rồi quyên sinh, đó là năm Mậu Thìn (248).
LỜI BÀN:Chí sĩ Dương Bá Trạc viết: Một đầu voi chống chọi với quân thù, Sau Trưng Nữ rạng danh Bà Lệ Hải.Ba thước vú tử sinh cùng đất nước, Cho Ngô hoàng biết mặt gái Giao Châu”.Thuở xuân nữ Bà Triệu đã làm việc anh hùng, nói lời khí phách, muốn cưỡi sóng giữ, đòi chém cá kình, vỗ đầu bạch tượng, đánh dẹp Đông Ngô, vượt lên phận nữ nhi, quyết không cam tỳ thiếp…Thế rồi nước nhà phải họa xâm lăng, bà Triệu có nề chi dâng tuổi thanh xuân. Sông núi gặp cơn nguy biến, bà Triệu không quản ngại ghé vai đào liễu. Vẫn biết tên bay trước mặt, bà Triệu cứ môi son má phấn, trâm bạc guốc ngà, đem gan óc thấm dầm trong đất đỏ. Mặc lòng giặc đuổi sau lưng, bà Triệu cùng biển rộng non cao, quê cha đất tổ, gửi lòng trung vút tận trời xanh. Tuy việc lớn không thành, nhưng gương liệt nữ của bà Triệu Vương ngàn năm còn mãi.
