Từ điển mở Wiktionary định nghĩa Hàm Súc là “Tuy ngắn gọn mà chứa đựng nhiều ý tứ sâu sắc”, nói nôm na nghĩa là thay vì viết tràng giang đại hải, thì dùng một hai câu từ đắt giá thôi mà có thể thâu quát toàn bộ một vấn đề.
Cái này mình để ý người Việt hay thiếu, nhứt là những bậc văn hay chữ tốt thì lại càng trầm trọng (chắc là do ảnh hưởng từ hồi học Phổ Thông, cô giáo Văn hay đếm chữ tính điểm, 2 trang đôi thì 6 điểm mà thêm 2 trang đôi nữa thì cầm chắc trong tay điểm 8, ví dụ vậy).
Vậy làm sao để nói năng hàm súc?
Hãy xem việc diễn đạt như là một là vấn đề Toán Học, nghĩa là dùng một công thức phù hợp nhất trong từng trường hợp để sắp xếp câu cú từ vựng của mình. Ví dụ như đối với những chuyện thường nhật, thì cấu trúc câu cơ bản nhất là 5W2H (what, who, where, when, why, how, & how much).
Ví dụ:
Ngày mai cả công ty đi chơi xa, và bạn phụ trách việc gửi tin nhắn nhắc nhở cho mọi người, thì đây là một đoạn văn lủng củng:
“Chào các anh chị em, ngày mai mọi người nhớ đến đúng giờ nhé, xe sẽ không đợi đâu. Khi đến nơi cứ gọi em. À với lại nhớ mang theo nón vì có thể sẽ rất nắng, chắc không cần đem dù đâu nhưng nếu muốn thì mang theo cũng được. Mai là được đi chơi rồi, vui quá!”
Còn đây là một đoạn văn hàm súc:
“Chào các anh chị em, ngày mai mọi người đến Bến Xe Thành Bưởi 430 Lê Hồng Phong, P1, Q10 (where) đúng 6:30 sáng (when) gặp Trâm tại phòng chờ để nhận vé nhé. Hiện tại Đà Lạt đang nóng (why), mọi người nên mang theo: nón, dù, kem chống nắng, giày đi bộ (what). Không cần mang nước uống và khăn ướt, cứ để em lo (what not). Mai là được đi chơi rồi, vui quá!”
Những công thức mình hay sử dụng để diễn đạt các vấn đề là:
- 5W2H
- SMART (Trước 5g chiều nay em gửi giúp anh email thông báo chuyển đơn hàng của bên FITA sang 4g chiều mai, vì bên mình kẹt kho rồi.)
- Pre-On-Post (Trước sự kiện chúng ta cần…, Khi sự kiện diễn ra chúng ta cần…, Sau khi kết thúc sự kiện chúng ta phải…)
- For & Against (Nếu em quyết định đi em sẽ được… và mất…)
Nhưng điều quan trọng nhất không phải việc mọi người sử dụng công thức gì, mà điều quan trọng là chúng ta có thể nhận thức được rằng “Nói hay là nói đủ chứ không phải nói nhiều.”
P/S 1. Có hai cuốn sách rất hay về đề tài này, một là “The Back of The Napkin” (đã có bản dịch tiếng Việt) và hai là “Asking the right questions : A Guide to Critical Thinking”.
P/S 2. Tên nhân vật/ thương hiệu xuất hiện trong bài viết này đều là hư cấu, mọi sự trùng hợp nếu có đều là ngẫu nhiên.
