Trước khi đi vào tìm hiểu hoàn cảnh sáng tác Chiếc lược ngà, chúng ta hãy cùng điểm qua những nét chính về tác giả Nguyễn Quang sáng và tác phẩm nổi tiếng – Chiếc lược ngà.
Tác giả Nguyễn Quang Sáng
Tác phẩm Chiếc lược ngà
Tóm tắt tác phẩm:
“Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng kể về tình cha con sâu nặng giữa ông Sáu và bé Thu trong thời chiến. Sau 8 năm xa nhà, ông Sáu trở về thăm con gái nhưng lại bị bé Thu xa lánh vì vết thẹo trên mặt. Dù đau lòng, ông Sáu vẫn hết lòng yêu thương con. Khi bé Thu nhận ra cha, tình cảm cha con bùng cháy mãnh liệt nhưng cũng là lúc ông Sáu phải trở lại chiến trường. Trước khi hy sinh, ông Sáu dành hết tâm huyết làm một chiếc lược ngà tặng con gái, thể hiện tình yêu sâu sắc và nỗi nhớ da diết.
Ý nghĩa:
Giá trị nghệ thuật:
Hoàn cảnh sáng tác Chiếc lược ngà gắn với một giai đoạn lịch sử đầy biến động của đất nước trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, như một lời tâm sự, một tiếng nói sẻ chia những nỗi niềm riêng tư của tác giả.
Cuộc kháng chiến chống Mỹ đã để lại những vết thương sâu sắc trong lòng người dân Việt Nam. Chiến tranh đã tàn phá quê hương, chia cắt gia đình và mang đến những mất mát đau thương. Chính trong bối cảnh khắc nghiệt đó, tình cảm gia đình, đặc biệt là tình cha con, càng trở nên thiêng liêng và sâu sắc. Do đó đây cũng có thể được xem là hoàn cảnh sáng tác của Chiếc lược ngà.
Là một người lính trực tiếp tham gia chiến đấu, Nguyễn Quang Sáng đã chứng kiến những đau khổ, mất mát của đồng bào. Những trải nghiệm thực tế đã khơi dậy trong ông nguồn cảm xúc sâu sắc, thôi thúc ông viết nên những tác phẩm văn học chân thực, phản ánh sinh động cuộc sống của người dân trong thời chiến mà sau này đó chính là hoàn cảnh ra đời Chiếc lược ngà.
Năm sáng tác Chiếc lược ngà là 1966, khi tác giả đang trực tiếp tham gia chiến đấu ở chiến trường Nam Bộ, tác phẩm mang đậm dấu ấn của một thời đại hào hùng nhưng cũng đầy đau thương – đó chính là hoàn cảnh sáng tác Chiếc lược ngà trực tiếp. Cuộc sống chiến tranh khắc nghiệt, với những mất mát, chia ly đã khơi dậy trong lòng tác giả nguồn cảm xúc sâu sắc. Chính những trải nghiệm thực tế đã thôi thúc ông viết nên “Chiếc lược ngà” – một tác phẩm không chỉ là câu chuyện về tình cha con mà còn là bức tranh sinh động về cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ và hy sinh của người dân Việt Nam.”
Sau khi hiểu rõ hoàn cảnh sáng tác bài Chiếc lược ngà, các bạn học sinh có thể tham khảo những gợi ý chi tiết để làm các bài phân tích truyện ngắn Chiếc lược ngà đạt điểm cao.
Ý nghĩa nhan đề:
Bên cạnh hoàn cảnh sáng tác Chiếc lược ngà, cách đặt nhan đề cũng thể hiện dụng ý nghệ thuật của Nguyễn Quang Sáng.
“Chiếc lược ngà” không chỉ là tên gọi của một vật dụng đơn thuần mà còn là một biểu tượng sâu sắc, xuyên suốt tác phẩm. Chiếc lược ngà chính là hình ảnh thu nhỏ của tình cha con sâu nặng, thiêng liêng. Đối với bé Thu, chiếc lược là kỷ vật quý giá, là sợi dây liên kết giữa con và cha, là hình ảnh tượng trưng cho tình yêu thương vô bờ bến của người cha. Còn với ông Sáu, chiếc lược ngà là tâm huyết, là nỗi nhớ nhung da diết, là lời xin lỗi và cũng là lời trăn trối cuối cùng gửi đến con gái.
Ý nghĩa tác phẩm
Đề bài: Tại Đại hội lần thứ IX Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam ngày 09/01/2016, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu:
“Mỗi tác phẩm văn học, nghệ thuật thực sự có giá trị, phải có sức lay động công chúng, độc giả bằng trách nhiệm, tấm lòng, trái tim của người nghệ sĩ … Mỗi văn nghệ sĩ cần bám sát hiện thực cuộc sống để sáng tạo, làm sao cho mỗi tác phẩm của mình phản ánh chân thực cuộc sống, làm cho người đọc sau khi gấp sách lại đều cảm thấy mạch đời đập dưới bìa sách đóng như mạch máu đập dưới làn da”.
Em hiểu ý kiến trên như thế nào? Qua việc phân tích tác phẩm Chiếc lược ngà của nhà văn Nguyễn Quang Sáng, em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.
(trích từ Đề thi học sinh giỏi môn Ngữ văn lớp 9 Sở GD&ĐT Vĩnh Phúc năm học 2015 – 2016)
Dàn bài gợi ý:
Mở đầu: Nêu ngắn gọn về tác giả, hoàn cảnh sáng tác Chiếc lược ngà và ý kiến của Tổng Bí thư để dẫn dắt vào bài.
Thân bài:
Kết bài: Khẳng định lại giá trị của tác phẩm và ý nghĩa của việc phân tích tác phẩm.
“Chiếc lược ngà” là một tác phẩm văn học giàu giá trị nhân văn. Qua câu chuyện về tình cha con ông Sáu và bé Thu, tác giả đã khơi gợi trong lòng người đọc những cảm xúc sâu sắc về tình yêu thương, sự hy sinh và lòng yêu nước. Bên cạnh đó, các bạn học sinh cần lưu ý, hoàn cảnh sáng tác Chiếc lược ngà là một trong những yếu tố quan trọng giúp hiểu sâu sắc hơn về ý nghĩa và giá trị của tác phẩm. Việc tìm hiểu về hoàn cảnh sáng tác sẽ giúp chúng ta khám phá những tầng sâu của câu chuyện, từ đó cảm nhận được trọn vẹn tình cảm của người cha dành cho con gái trong thời chiến.
