Trong lĩnh vực thiết kế kỹ thuật, bản vẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện các chi tiết, kích thước và hình dạng của công trình. Tuy nhiên, không phải lúc nào bản vẽ cũng được thể hiện với kích thước thật mà cần phải thu nhỏ hoặc phóng to theo một tỉ lệ nhất định. Vì vậy, cách tính tỉ lệ bản vẽ là một kỹ năng quan trọng mà kỹ sư, kiến trúc sư hay người làm thiết kế cần nắm vững và công cụ hỗ trợ như máy định vị 2 tần số RTK. Hãy cùng Geotech Global tìm hiểu về cách tính tỉ lệ bản vẽ.
Tổng quan về cách tính tỉ lệ bản vẽ
Tỉ lệ bản vẽ là tỉ số giữa kích thước trên bản vẽ và kích thước thực tế của vật thể hoặc công trình. Khi thể hiện một công trình trên giấy hoặc màn hình máy tính, không phải lúc nào chúng ta cũng vẽ đúng với kích thước thực tế. Việc sử dụng tỉ lệ phù hợp giúp bản vẽ dễ đọc, dễ thi công và đảm bảo tính chính xác trong quá trình triển khai.
Tỉ lệ bản vẽ thường được thể hiện theo dạng 1:X hoặc X:1, trong đó:
- 1:X: Vật thể được thu nhỏ so với kích thước thực tế (ví dụ: 1:100, 1:500, 1:1000).
- X:1: Vật thể được phóng to so với kích thước thực tế (ví dụ: 2:1, 5:1, 10:1).
Cách tính tỉ lệ bản vẽ kỹ thuật
Trong bản vẽ kỹ thuật, việc lựa chọn tỉ lệ phụ thuộc vào mục đích sử dụng và khổ giấy in. Dưới đây là công thức cơ bản để tính tỉ lệ bản vẽ:
Tỉ lệ bản vẽ = Kích thước trên bản vẽ / Kích thước thực tế
Ví dụ: Một bức tường dài 10m, nếu được vẽ với kích thước 10cm trên bản vẽ thì tỉ lệ bản vẽ là:
Tỉ lệ = 10cm / 10m = 10cm / 1000cm = 1:100
Một số tỉ lệ phổ biến trong bản vẽ kỹ thuật:
- 1:1 → Kích thước bản vẽ bằng kích thước thực tế.
- 1:10, 1:20, 1:50, 1:100 → Thường dùng trong bản vẽ kiến trúc, xây dựng.
- 1:500, 1:1000, 1:2000 → Dùng trong bản vẽ quy hoạch tổng thể.
- 2:1, 5:1, 10:1 → Dùng để phóng to các chi tiết nhỏ trong cơ khí.
Cách tính tỉ lệ bản vẽ CAD
Trong AutoCAD, tỉ lệ bản vẽ được thiết lập dựa trên kích thước thực tế và khung giấy in. Khi xuất bản vẽ, bạn cần đảm bảo rằng kích thước trên bản vẽ tương ứng với tỉ lệ mong muốn. Dưới đây là các bước cơ bản để tính tỉ lệ bản vẽ trong AutoCAD:
Bước 1: Xác định kích thước thực tế của đối tượng cần vẽ
Giả sử bạn cần vẽ một căn phòng có kích thước thực tế là 5000mm x 4000mm.
Bước 2: Xác định khung giấy in
Giả sử bản vẽ sẽ được in trên khổ giấy A3 (420mm x 297mm).
Bước 3: Chọn tỉ lệ phù hợp
Nếu bạn chọn tỉ lệ 1:50, kích thước bản vẽ sẽ là:
- Chiều dài: 5000mm / 50 = 100mm
- Chiều rộng: 4000mm / 50 = 80mm
Khi đó, căn phòng sẽ được hiển thị trên bản vẽ với kích thước 100mm x 80mm.
Bước 4: Cài đặt tỉ lệ trong AutoCAD
- Dùng lệnh UNITS để đặt đơn vị bản vẽ về mm hoặc m.
- Vẽ đối tượng với kích thước thật.
- Khi in bản vẽ, thiết lập tỉ lệ 1:50 trong mục Plot Scale để đảm bảo bản vẽ có tỉ lệ đúng khi xuất ra giấy.
Ví dụ, nếu một đoạn đường dài 100m ngoài thực tế nhưng trên bản vẽ chỉ dài 10cm, thì tỉ lệ bản vẽ sẽ là 1:1000. Để đảm bảo độ chính xác trong quá trình đo đạc, nhiều kỹ sư sử dụng các thiết bị hiện đại như máy GNSS RTK Satlab Freyja. Máy này cung cấp độ chính xác cao trong việc thu thập tọa độ thực địa, giúp quy đổi kích thước thực tế sang bản vẽ một cách chính xác và nhanh chóng.
>>>Xem thêm: Hướng Dẫn Sử Dụng Máy RTK Hi-Target Bằng Phần Mềm Hi-Survey Road
Lưu ý khi tính tỉ lệ bản vẽ
Để đảm bảo bản vẽ đạt độ chính xác cao, bạn cần lưu ý một số điểm quan trọng sau:
- Xác định tỉ lệ ngay từ đầu: Tránh việc thay đổi tỉ lệ trong quá trình vẽ, điều này có thể gây sai lệch kích thước.
- Kiểm tra khung giấy in: Lựa chọn tỉ lệ phù hợp với khổ giấy để đảm bảo bản vẽ không bị thiếu sót thông tin.
- Sử dụng đơn vị đo nhất quán: Trong AutoCAD, hãy thống nhất đơn vị đo (mm, cm, m) để tránh nhầm lẫn khi in ấn.
- Ghi chú tỉ lệ trên bản vẽ: Mỗi bản vẽ cần ghi rõ tỉ lệ ở góc phải hoặc trong bảng ghi chú để người đọc dễ hiểu.
- Kiểm tra lại kích thước sau khi in: Trước khi triển khai thực tế, hãy đo lại kích thước trên bản vẽ in để đảm bảo không có sai lệch.
Để hỗ trợ đo đạc ngoài thực địa, máy GNSS RTK Satlab SL7 là một lựa chọn đáng tin cậy. Thiết bị này không chỉ giúp thu thập dữ liệu tọa độ nhanh chóng mà còn hỗ trợ tích hợp với phần mềm thiết kế, giúp người dùng dễ dàng kiểm tra tỉ lệ thực tế so với bản vẽ. Với độ chính xác lên đến cm, việc sử dụng máy GNSS RTK giúp giảm thiểu sai số và tối ưu hóa quy trình đo đạc.
>>>Xem thêm: Vệ tinh địa tĩnh là gì? Tín hiệu vệ tinh địa tĩnh quan trọng như thế nào trong công tác đo đạc, khảo sát trắc địa
Mẹo giúp tính tỉ lệ bản vẽ nhanh chóng
- Chuyển đổi đơn vị về cùng một hệ trước khi tính
- Nếu kích thước thực tế tính bằng mét, hãy đổi sang cm hoặc mm để dễ tính.
- Ví dụ: 5m = 500cm, 2.5m = 250cm.
- Sử dụng công thức đảo ngược để kiểm tra kết quả
- Nếu tỉ lệ là 1:100, có nghĩa là mỗi 1cm trên bản vẽ tương ứng với 100cm (1m) ngoài thực tế.
- Bạn có thể nhân kích thước trên bản vẽ với mẫu số của tỉ lệ để kiểm tra.
- Cách tính tỉ lệ bản vẽ trong AutoCAD
Trong AutoCAD, bạn có thể sử dụng lệnh DIST để đo kích thước trên bản vẽ, sau đó so sánh với kích thước thực tế để xác định tỉ lệ.
- Khi phóng to hoặc thu nhỏ bản vẽ
- Nếu muốn phóng to bản vẽ, hãy nhân kích thước hiện tại với hệ số tỉ lệ mong muốn.
- Nếu muốn thu nhỏ bản vẽ, hãy chia kích thước hiện tại cho hệ số tỉ lệ.
- Ví dụ: Từ tỉ lệ 1:200 sang 1:100, chỉ cần nhân tất cả kích thước với 2.
- Dùng công cụ hỗ trợ tính toán
- Máy tính cầm tay giúp quy đổi nhanh giữa các đơn vị.
- AutoCAD hoặc phần mềm thiết kế có thể tự động đo và hiển thị tỉ lệ.
- Google Sheets hoặc Excel giúp bạn lập công thức tính toán nhanh chóng.
Việc hiểu và áp dụng đúng cách tính tỉ lệ bản vẽ là một trong những kỹ năng quan trọng trong lĩnh vực thiết kế kỹ thuật. Dù bạn làm việc với bản vẽ kiến trúc, cơ khí hay bản vẽ AutoCAD, việc nắm vững nguyên tắc tỉ lệ sẽ giúp bạn tạo ra bản vẽ chính xác, dễ đọc và đúng tiêu chuẩn.
