Để thực hiện mục tiêu sống còn là phải xóa bỏ chế độ áp bức, bóc lột của thực dân, phong kiến, trở thành một quốc gia độc lập, tiến lên xây dựng chế độ xã hội mới, ngay từ khi ra đời và liên tiếp trong 15 năm, Đảng đã phát động và tổ chức các phong trào rộng lớn: Phong trào Cách mạng 1930 – 1931 mà đỉnh cao là Xô Viết – Nghệ Tĩnh; phong trào dân chủ 1936 – 1939 trên toàn cõi Đông Dương; phong trào giải phóng dân tộc 1939 – 1945, đỉnh cao là cao trào kháng Nhật, cứu nước, trực tiếp dẫn đến thắng lợi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 “long trời, lở đất”. Cho dù gặp phải vô vàn hiểm nguy, gian khổ, chịu rất nhiều tổn thất, song với sứ mệnh cao cả trước Tổ quốc và nhân dân, Đảng luôn thể hiện vai trò lãnh đạo không thể thay thế và bản lĩnh chính trị kiên cường, vì nền độc lập, tự do của dân tộc. Với bản lĩnh, trí tuệ và sức chiến đấu vô song, Đảng đã đưa dân tộc Việt Nam thoát khỏi kiếp lầm than, đưa nhân dân lên vị trí làm chủ đất nước, tạo ra những thắng lợi có ý nghĩa lịch sử và mang tính thời đại. Lần đầu tiên trong lịch sử thế giới, chủ nghĩa Mác – Lê-nin được vận dụng sáng tạo, đưa đến thành công cuộc cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa, lật đổ chế độ thực dân, phong kiến, giành độc lập dân tộc và đồng thời kiến tạo nền dân chủ mới, lập nên nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam châu Á. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là hiện thân của sức mạnh Việt Nam trong thời đại mới mà cốt lõi là sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc với sự tham gia của tất cả giai tầng yêu nước. Nhân dân ta, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản đã “đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”, đồng thời kết hợp với sức mạnh thời đại, đón bắt được thời cơ lịch sử khi chủ nghĩa phát-xít sụp đổ. Cũng từ đây, Đảng ta trở thành đảng cầm quyền.
Để bảo vệ độc lập, tự do, thống nhất, xây dựng chế độ mới, trong 30 năm không ngừng nghỉ, Đảng đã dẫn dắt toàn dân tộc vượt qua nhiều tình thế hiểm nghèo, “nghìn cân treo sợi tóc”, đánh thắng các kẻ thù lớn mạnh trên thế giới. Khi vừa giành được độc lập, Đảng lãnh đạo nhân dân vừa chống “giặc đói”, “giặc dốt”, vừa chống “thù trong, giặc ngoài”. Khi cơ hội đàm phán hòa bình không còn nữa thì chủ động tiến hành cuộc kháng chiến trường kỳ, “Chín năm làm một Điện Biên. Nên vành hoa đỏ, nên thiên sử vàng”, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đưa đến việc ký Hiệp định Giơ-ne-vơ về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình tại Đông Dương. Khi chủ nghĩa thực dân mới can thiệp, đưa quân đội vào xâm lược hòng chia cắt đất nước ta, Đảng quyết tâm lãnh đạo nhân dân cả nước bền bỉ kháng chiến, tiến hành chiến tranh cách mạng, lần lượt đánh bại các chiến lược chiến tranh của đế quốc Mỹ, đi tới Đại thắng mùa Xuân năm 1975, thống nhất non sông. Thắng lợi đó “mãi mãi được ghi vào lịch sử dân tộc ta như một trong những trang chói lọi nhất, một biểu tượng sáng ngời về sự toàn thắng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng và trí tuệ con người, và đi vào lịch sử thế giới như một chiến công vĩ đại của thế kỷ XX, một sự kiện có tầm quan trọng quốc tế to lớn và có tính thời đại sâu sắc”(1).
Kỷ nguyên giành độc lập dân tộc, xây dựng chủ nghĩa xã hội (1930 – 1975) được tạo nên bởi chiến thắng vô cùng hiển hách của nhân dân ta trước chủ nghĩa phát-xít, chủ nghĩa thực dân cũ và chủ nghĩa thực dân mới. Mỗi khi cách mạng đứng trước thách thức nghiêm trọng và tình thế hiểm nghèo, thậm chí chưa có tiền lệ trong lịch sử, phải chịu tổn thất to lớn, thì khi đó sự kiên cường, bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam đã được Đảng phát huy mạnh mẽ, dẫn dắt toàn dân tộc luôn giữ vững tinh thần cách mạng tiến công bằng sức chiến đấu vô song. Cơ đồ to lớn của đất nước được mở ra với nền độc lập, thống nhất được củng cố vững chắc; chủ nghĩa xã hội bước đầu được xây dựng trong điều kiện chiến tranh và làm nhiệm vụ hậu phương lớn vẫn đạt được những thành tựu to lớn, là tiền đề cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước.
Đảng lãnh đạo đất nước thực hiện thành công sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đổi mới và hội nhập
Ngay sau khi đất nước vừa được thống nhất, cách mạng Việt Nam phải đối mặt với vô vàn khó khăn, thách thức chưa từng có: Hậu quả chiến tranh rất nặng nề, phải khắc phục lâu dài; chủ quyền biên giới quốc gia bị đe dọa nghiêm trọng, phải kiên quyết bảo vệ, củng cố; các thế lực thù địch bao vây, cấm vận mọi bề, phải kiên trì đấu tranh gỡ bỏ; tư tưởng chủ quan, duy ý chí, nóng vội trong điều hành kinh tế – xã hội, cộng với những hạn chế, khuyết điểm của nền kinh tế bộc lộ ngày càng rõ, cần được đổi mới; khủng hoảng kinh tế – xã hội xuất hiện và ngày càng trầm trọng, phải nỗ lực khắc phục, vượt qua. Đây cũng là thời điểm tình hình thế giới diễn biến ngày càng bất lợi cho cách mạng Việt Nam. Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu lâm vào khủng hoảng toàn diện. Một số đảng cộng sản cầm quyền ở các nước xã hội chủ nghĩa chủ trương tiến hành công cuộc cải cách, mở cửa, cải tổ. Trước yêu cầu cấp thiết “đổi mới là vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với Đảng, đất nước và chế độ”, Đảng Cộng sản Việt Nam đã thể hiện rõ bản lĩnh chính trị vững vàng, dũng cảm “nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật và nói rõ sự thật”, kiên trì tổng kết thực tiễn, vững tin ở sức mạnh của nhân dân, quả cảm dứt bỏ tư duy và cách làm không còn phù hợp, vận dụng sáng tạo lý luận chủ nghĩa Mác – Lê-nin vào điều kiện cụ thể của đất nước, quyết tâm khởi xướng công cuộc đổi mới toàn diện, tìm con đường thích hợp đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, giữ vững ổn định và phát triển đất nước. Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986 hoạch định đường lối đổi mới, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tiến trình quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
Khi chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Đông Âu và Liên Xô sụp đổ, niềm tin về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội bị giảm sút nghiêm trọng. Với tầm cao trí tuệ, bản lĩnh chính trị vững vàng và sự nhạy bén về thời cuộc, Đảng Cộng sản Việt Nam vẫn kiên định đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa, trên cơ sở vận dụng sáng tạo học thuyết Mác – Lê-nin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Quyết tâm của Đảng thể hiện tại Đại hội VII (năm 1991), khi khẳng định dứt khoát: “Đối với nước ta, không còn con đường nào khác để có độc lập dân tộc thực sự và tự do, hạnh phúc cho nhân dân. Cần nhấn mạnh rằng đây là sự lựa chọn của chính lịch sử, sự lựa chọn đã dứt khoát từ năm 1930 với sự ra đời của Đảng ta”(2). Công cuộc đổi mới được tiếp tục triển khai với sự kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chủ nghĩa Mác – Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Từ đó, Việt Nam đã thu được kết quả đáng khích lệ, tạo nền tảng quan trọng để chuyển sang thời kỳ mới, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
