1. Lý thuyết dấu của tam thức bậc hai
1.1. Khái niệm tam thức bậc hai
Tam thức bậc hai (đối với biến x) là biểu thức có dạng: 
, trong đó a,b,c là những hệ số cho trước và $aneq 0$.
Ví dụ:
là tam thức bậc hai
không là tam thức bậc hai.
Nghiệm của phương trình là nghiệm của tam thức bậc hai; 
và lần lượt là biệt thức và biệt thức thu gọn của tam thức bậc hai .
1.2. Dấu của tam thức bậc hai
Định lý thuận:
– Cho tam thức bậc hai với có
-
Nếu thì f(x) luôn cùng dấu với a (với mọi )
-
Nếu thì f(x) có nghiệm kép là
Khi đó f(x) sẽ cùng dấu với a (mọi )
-
Nếu <0 thì f(x) có hai nghiệm ; f(x) cùng dấu với a với mọi ; f(x) trái dấu với a khi .
Mẹo ghi nhớ: Khi xét dấu của tam thức bậc hai mà có hai nghiệm phân biệt, các em có thể áp dụng quy tắc “Trong trái, ngoài cùng”, nghĩa là: trong khoảng hai nghiệm thì f(x) trái dấu với a, ngoài khoảng hai nghiệm thì f(x) cùng dấu với a.
Định lý đảo dấu của tam thức bậc hai:
Cho tam thức bậc 2: f(x)= với . Nếu tồn tại số thỏa mãn điều kiện: thì f(x) sẽ có hai nghiệm phân biệt .
1.3. Cách xét dấu tam thức bậc 2
Để xét dấu của một tam thức bậc hai chúng ta làm theo các bước sau:
Bước 1: Tính , tìm nghiệm của tam thức bậc hai (bấm máy).
Bước 2: Lập bảng xét dấu dựa theo hệ số a.
Bước 3: Xét dấu của tam thức bậc hai rồi đưa ra kết luận.
Dấu của tam thức bậc hai được thể hiện trong bảng dưới đây:
1.4. Ứng dụng dấu của tam thức bậc 2
Nhận xét: Trong cả hai trường hợp a>0 và a<0 thì:
-
$Delta >0$, f(x) có đủ cả hai loại dâu dương, âm.
-
$Delta leq 0$, f(x) chỉ có một loại dâu âm hoặc dương.
Từ đó, chúng ta có các bài toán sau: Với tam thức bậc hai: với :
Đăng ký ngay để được các thầy cô ôn tập và xây dựng lộ trình ôn thi THPT môn Toán vững vàng
2. Các bài tập về dấu của tam thức bậc hai lớp 10
2.1. Bài tập vận dụng và hướng dẫn giải
Bài 1: Xét dấu tam thức bậc hai sau:
Lời giải:
Ta có:
Phương trình f(x)=0 có hai nghiệm phân biệt trong đó
Ta có bảng xét dấu:
x 1 f(x) + 0 – 0 +
Kết luận:
f(x)<0 khi
f(x) >0 khi
Bài 2: Xét dấu biểu thức sau:
Lời giải: Ta xét: <=> x=-1 (a>0)
<=> x=-1 hoặc x=1 (a>0)
Bảng xét dấu:
x -1 1 + 0 + | + + 0 – 0 + f(x) + || – || +
Kết luận: f(x)>0 khi
f(x)<0 khi
Bài 3: Giải các bất phương trình sau:
a,
b,
c,
Hướng dẫn: Để giải các bất phương trình hữu tỉ, ta cần biến đổi (rút gọn, quy đồng) để được một bất phương trình tích hoặc thương của các nhị thức bậc nhất và tam thức bậc hai. Sau đó ta lập bảng xét dấu và kết luận.
Lời giải:
a, Đặt f(x)=
khi x = 1 hoặc
Bảng xét dấu:
Vậy tập nghiệm của bất phương trình là
b,
Lập bảng xét dấu cho vế trái của bất phương trình ta được:
Vậy tập nghiệm của bất phương trình là N=(-5;3)
c,
Lập bảng xét dấu cho vế trái của bất phương trình ta được:
Vậy tập nghiệm của bất phương trình là T=
2.2. Bài tập tự luyện về dấu tam thức bậc 2
Bài 1: Tìm m để các bất phương trình sau đây vô nghiệm:
1.
2.
3.
4.
5.
Bài 2: Tìm m để các bất phương trình sau đây có duy nhất một nghiệm:
1.
2.
3.
