Tiết 86,87: VĂN BẢN 1: ĐỒNG CHÍ – Chính Hữu –

Tiết 86,87:VĂN BẢN 1: ĐỒNG CHÍ

– Chính Hữu –

1. HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: HS xác định được nội dung chính của tiết học qua việc huy động kiến thức nền từ việc trả lời các câu hỏi trong phiếu.

b. Tổ chức thực hiện

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

GV yêu cầu chia sẻ cảm nhận, hiểu biết của mình về anh bộ đội Cụ Hồ thời kì kháng chiến chống Pháp.

Em đã biết những gì về anh bộ đội thời kháng chiến chống Pháp?

Em muốn biết thêm điều gì về anh bộ đội thời kháng chiến chống Pháp?

Em đã biết thêm điều gì về anh bộ đội thời kháng chiến chống Pháp sau khi học xong bài thơ?

(Ghi vào trước khi học)

(Ghi vào trước khi học)

(Ghi vào sauc khi học)

………………………………………

………………………………………

………………………………………

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

HS hoạt động nhóm đôi, hoàn thành phiếu học tập

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

– HS chia sẻ cảm nhận

– HS khác nhận xét, bổ sung

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV):

– Nhận xét câu trả lời của HS, bổ sung thêm thông tin (nếu cần)

– Kết nối vào nội dung đọc – hiểu văn bản…

2. HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

2.1: Tri thức ngữ văn: Thơ tự do

a. Mục tiêu

b. Tổ chức thực hiện

A. Tri thức Ngữ văn

– Gv yêu cầu hs đọc phần tri thức ngữ văn trong sgk và rút ra đặc điểm của thơ tự do.

1. Thơ tự do

Khái niệm

Thơ tự do là thể thơ không quy định số tiếng trong mỗi dòng thơ và số dòng trong mỗi khổ thơ.

Hình thức

Thơ tự do gieo vần rất linh hoạt: vần chân hoặc vần lưng, vần liền hoặc vần cách.

Nội dung

Diễn tả sinh động cảm xúc của nhà thơ trước những biểu hiện mới mẻ, phong phú, đa dạng của cuộc sống.

2. Mạch cảm xúc

Cảm xúc trong thơ trữ tình vận động theo một trình tự và phát triển thành mạch.

Mạch cảm xúc có nhiều cung bậc và sắc thái khác nhau, chi phối các yếu tố nội dung và hình thức của một bài thơ trữ tình.

3. Cảm hứng chủ đạo

Cảm hứng chủ đạo của một TPVH là tình cảm sâu sắc, mãnh liệt chi phối toàn bộ cách thể hiện đời sống, con người và sự lựa chọn hình thức nghệ thuật trong tác phẩm.

2.2: Đọc văn bản

a. Mục tiêu: Rèn kĩ năng đọc văn bản thơ.

b. Tổ chức thực hiện:

Hoạt động của gv và hs

Dự kiến sản phẩm

– GV yêu cầu HS nêu cách đọc, giáo viên giới thiệu cách đọc, đọc mẫu

– HS sử dụng chiến thuật theo dõi, đánh dấu các từ ngữ, hình ảnh, BPTT có thể trả lời các câu hỏi trong thẻ đọc.

– GV Chiếu các nội dung cần hoàn thành lên ti vi và yêu cầu học sinh trình bày

Nhân thân

Cuộc đời

Đề tài

Đặc điểm thơ

– Một HS trình bày thông tin về nhà thơ Chính Hữu

– GV Chiếu các nội dung cần hoàn thành lên ti vi và yêu cầu học sinh trình bày

Hoàn cảnh sáng tác

Bố cục

Mạch cảm xúc

Đề tài

Chủ đề

Nhân vật trữ tình

Đối tượng trữ tình

– HS thảo luận nhóm đôi để hoàn thành yêu cầu.

– Đại diện trình bày nội dung thảo luận.

– Những HS còn lại lắng nghe, theo dõi bạn trình bày, sau đó nhận xét, bổ sung (nếu cần).

1. B. Văn bản: Đồng chí
2. I.Đọc văn bản

1.Tác giả

– Chính Hữu (1926 – 2007), tên thật là Trần Đình Đắc, quê ở Hà Tĩnh.

– Ông tham gia hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ

– Đề tài: người lính và chiến tranh

– Đặc điểm thơ: người lính hiện lên giản dị với tình yêu quê hương, đất nước, đồng đội sâu nặng.

2.Tác phẩm

– Hoàn cảnh sáng tác: được sáng tác năm 1948, sau khi tác giả tham gia chiến dịch Việt Bắc đánh bại cuộc tiến công quy mô lớn của giặc Pháp lên chiến khu Việt Bắc.

– Bố cục:

+ Bảy câu thơ đầu: cơ sở hình thành tình đồng chí

+ Mười ba câu tiếp: biểu hiện và sức mạnh của tình đồng chí.

– Đề tài: người lính – chiến tranh

– Chủ đề: cảm xúc của nhà thơ trước tình đồng chí đồng đội của những người lính.

– Nhân vật trữ tình: người lính

– Đối tượng trữ tình: những người đồng chí, đồng đội

2.3: Khám phá chi tiết văn bản

a. Mục tiêu: nhận biết được số tiếng trong mỗi dòng, số dòng trong mỗi khổ, vần, nhịp, mạch cảm xúc… trong bài thơ Đồng chí.

b. Tổ chức thực hiện

Hoạt độngc của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ

GV cho HS thảo luận nhóm để hoàn thành PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ

– HS thảo luận nhóm 4 để hoàn thành Phiếu học tập số 1.

Bước 3. Báo cáo, thảo luận

– Đại diện nhóm trình bày nội dung thảo luận.

– Các nhóm còn lại lắng nghe, theo dõi bạn trình bày, sau đó nhận xét, bổ sung (nếu cần).

Bước 4: Kết luận, nhận định

– Nhận xét sản phẩm trình bày.

– Chiếu nội dung lên màn hình và chuyển dẫn sang nội dung tiếp theo.

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ

• GV yêu cầu HS gạch chân các từ khoá (từ ngữ, hình ảnh…), biện pháp tu từ… trong đoạn thơ.
• GV yêu cầu HS thảo luận nhóm bốn, hoàn thành phiếu học tập:

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ

HS trao đổi tìm ra các từ ngữ, hình ảnh, BPTT quan trọng trong đoạn thơ.

Bước 3. Báo cáo, thảo luận

– Mộ HS báo cáo trước lớp

– Một số HS khác bổ sung

Bước 4: Kết luận, nhận định

GV nhận xét, định hướng

? Câu thơ Đồng chí! Có gì đặc biệt về hình thức và nội dung?

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ

GV yêu cầu HS hoạt động nhóm 4 hoàn thành yêu cầu: với lớp có năng lực khá, sử dụng phiếu số 2 trong SGV; với những HS trung bình, sử dụng trò chơi ghép hình.

– Với trò chơi ghép hình: Chia lớp thành nhiều nhóm: chia đều 2 nội dung cho các nhóm.

? Nhận xét cách miêu tả hình ảnh người lính.

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ

– HS thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu của giáo viên.

– GV theo dõi các nhóm để hỗ trợ thêm.

Bước 3. Báo cáo, thảo luận

– HS đại diện nhóm trình bày nội dung

– Với trò chơi ghép hình, có thể cho HS lên trình bày trên bảng (sử dụng nam châm gắn lên bảng)

– HS khác bổ sung

Bước 4: Kết luận, nhận định

GV kết luận:

? Đọc thầm 3 câu cuối

?Khái quát hoàn cảnh người lính trong ba câu cuối.

– Cách người lính vượt qua hoàn cảnh.

– Chỉ ra hình ảnh biểu tượng trong câu cuối. Những hình ảnh đó biểu tượng cho điều gì?

– Từ đó chỉ ra đặc điểm thơ ca kháng chiến.

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ

– Khát quát những nét chính về nghệ thuật của bài thơ.

– Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là gì? (Ca ngợi điều gì?)

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ

– HS hoạt động độc lập hoặc trao đổi cặp.

Bước 3. Báo cáo, thảo luận

– HS trả lời từng câu hỏi của giáo viên.

– Có thể có nhiều HS trả lời cho một câu hỏi.

– HS khác nhận xét, bổ sung

Bước 4: Kết luận, nhận định

GV kết luận

II.Khám phá văn bản

1. Đặc điểm của thể thơ

– Số tiếng trong một dòng: không bằng nhau giữa các dòng

– Số dòng trong mỗi khổ: không đều nhau, phù hợp với nội dung cảm xúc.

– Bài thơ gieo vần chân, vần liền (đá – lạ, nhau – đầu, kỉ – chí…), vần chân – vần lưng (vai – vài)…

– Nhịp thơ: Ngắt pháp linh hoạt, có dòng nhịp 3/4, 2/2, 2/4, 4/3…

– Mạch cảm xúc: từ những suy nghĩ về cơ sở hình thành tình đồng chí, nhà thơ thể hiện niềm xúc động trước những biểu hiện và sức mạnh của tình đồng chí.

=> Hình thức THƠ TỰ DO: phóng khoáng, linh hoạt, không bị bó buộc bởi luật thơ… giúp nhà thơ thể nhiều sắc thái cảm xúc.

2. Cơ sở hình thành tình đồng chí (bảy câu đầu)

– Các cụm từ nước mặn đồng chua, đất cày lên sỏi đá gợi lên hình ảnh người nông dân nghèo đến từ vùng đồng bằng, trung du miền núi đất đai nhiễm phèn, nhiễm mặn, khô cằn sỏi đá…

– Súng tượng trưng cho chiến đấu, đầu tượng trưng cho lí tưởng. Họ sát cánh bên nhau để đánh đuổi thực dân Pháp, giải phóng dân tộc.

– đêm rét và chung chăn vừa hiện thực, vừa là ẩn dụ cho đồng cam cộng khổ, chia ngọt sẻ bùi để hoàn thành nhiệm vụ.

=> Cơ sở hình thành tình đồng chí: đều là người nông dân nghèo, cùng chung lí tưởng, chia sẻ cùng nhau.

– Quá trình hình thành tình đồng chí: xa lạ -> quen nhau -> tri kỉ -> đồng chí.

*Đồng chí!

– Hình thức: câu thơ chỉ có hai tiếng (cũng là nhan đề của bài thơ), khép lại ý thơ của đoạn trên và mở ra ý thơ phần tiếp theo.

– Nội dung: là sự phát hiện một tình cảm thiêng liêng mới được hình thành, tình đồng chí (đọc thể hiện được cảm xúc bất ngờ)

3. Những biểu hiện của tình đồng chí (13 câu tiếp theo)

– Ruộng nương, gian nhà là tài sản quý của người nông dân.

– Từ mặc kệ thể hiện quyết tâm ra đi vì nghĩa lớn. Bỏ lại sau lưng những gì quý giá, thân thuộc nhất.

– Phép tu từ hoán dụ giếng nước, gốc đa và nhân hoá nhớ làm nổi bật nổi nhớ quê hương của người lính.

=> Chia sẻ cảnh ngộ, thấu hiểu tâm tư, nỗi lòng của nhau.

– Người lính đối mặt với nhiều khó khăn, gian khổ: bệnh tật (cơn ớn lạnh, sốt run người, trán ướt mồ hôi), thiếu thốn vật chất (áo rách vai, quần vá, chân không giày), thời tiết (buốt giá)

– Người lính vẫn cùng nhau vượt qua khó khăn, thiếu thốn (miệng cười, tay nắm lấy bàn tay)

=> Đồng cam cộng khổ, sẻ chia

=> Miêu tả chân thực (tả thực)

4. Bức tranh đẹp về tình đồng chí

– Người lính phải đối mặt với cảnh rừng đêm hoang vắng, sương muối lạnh, nhiệm vụ nguy hiểm.

– Luôn kề vai sát cánh bên nhau, tâm hồn luôn bay bổng, cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên.

– Súng và trăng biểu tượng vẻ đẹp tâm hồn người lính: vừa là chiến sĩ vừa là thi sĩ, vừa thực tế nhưng cũng rất đỗi mộng mơ.

=> Hình ảnh lãng mạn, mộng mơ

=> Cho dù trong hoàn cảnh nào thì người lính vẫn kề vai sát cánh để hoàn thành nhiệm vụ.

III. TỔNG KẾT

1. Nghệ thuật:

+ Sử dụng hình ảnh hiện thực kết hợp lãng mạn.

+ Các biện pháp tu tư ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ được sử dụng hiệu quả.

+ Ngôn ngữ linh hoạt, bình dị

2. Nội dung: Ngợi ca tình đồng chí, đồng đội, tinh thần yêu nước, dũng cảm vượt lên mọi thiếu thốn, gian khổ, hiểm nguy của những người lính là cảm hứng chủ đạo của bài thơ.

3. HOẠT ĐỘNG 3. LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Thể hiện hiểu biết về người lính thời kì kháng chiến chống Pháp; kiểm tra, đánh giá kết quả học tâp của học sinh qua viết đoạn văn.

b. Tổ chức thực hiện

Hoạt động của Gv và hs

Dự kiến sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– Yêu cầu 1: HS hoàn thành phiếu học tập trong phần Mở đầu

– Yêu cầu 2: Viết đoạn văn 7 – 10 câu trình bày cảm nghĩ của em về tình đồng chí được thể hiện trong bài thơ.

– HS thực hiện sau giờ học.

– Ở tiết học tiếp theo, có thể yêu cầu một số HS đọc đoạn văn.

– HS nộp bài tập báo cáo kết quả.

– GV đánh giá, chấm điểm, có thể lấy điểm kiểm tra thường xuyên.

IV. Luyện tập

HS viết được đoạn văn:

– Hình thức: khoảng 7 – 10 câu

– Nội dung:

Câu mở đoạn (1 – 2 câu)

Giới thiệu tác giả, tác phẩm và yêu cầu

Thân đoạn (7 – 8 câu)

Trình bày được cảm nghĩ về tình đồng chí đồng đội.

Kết đoạn (1 câu)

Khái quát lại cảm nghĩ

4. HOẠT ĐỘNG 4. VẬN DỤNG

a.Mục tiêu: kết nối với văn bản khác.

b.Tổ chức thực hiện

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– Yêu cầu HS hoàn thành nội dung đọc hiểu sau:

Ôi Tổ quốc ta, ta yêu như máu thịt

Như mẹ cha ta, như vợ như chồng

Ôi Tổ quốc, nếu cần, ta chết

Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông…

(Chế Lan Viên, Sao chiến thắng)

*HDVN:

– Soạn bài , hoàn thành phiếu bài tập vào vở.

– Chuẩn bị bài thực hành tiếng việt: ôn lại các biện pháp tu từ đã học

……………………………………………………………………………………………………………………….