Tại Hội thảo khoa học quốc gia “Tầm nhìn mới, cơ hội mới xây dựng Thủ đô Hà Nội văn hiến-văn minh-hiện đại, thành phố kết nối toàn cầu” nhân dịp kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954-10/10/2024), TS.KTS. Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, Nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc đã có bài tham luận về những vấn đề đặt ra trong công cuộc đô thị hóa của Hà Nội. Báo Nhân Dân trân trọng giới thiệu toàn văn tham luận tại Hội thảo.
Đô thị hóa là quá trình biến đổi toàn diện về kinh tế-văn hóa-xã hội-không gian-môi trường gắn với tập trung dân cư, điều chỉnh lực lượng, phương thức sản xuất. Đô thị hóa luôn đồng hành cùng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đô thị hóa gắn với từng thời kỳ phát triển như văn minh nông nghiệp, văn minh công nghiệp, hậu công nghiệp… song có tính đặc thù riêng của từng quốc gia, từng khu vực.
Việt Nam là quốc gia sớm hình thành đô thị so với các nước trong khu vực. Song tốc độ đô thị hóa chậm do có khó khăn về kinh tế và có đặc thù riêng. Thời kỳ phong kiến kinh tế nông nghiệp là chủ đạo, văn minh lúa nước, đô thị hóa đồng với nông thôn và chủ yếu là các mô hình đô thị gắn với trung tâm hành chính. Giai đoạn thuộc địa đã phát triển gắn với khoa học kỹ thuật, song công nghiệp hóa chưa mạnh, kinh tế phụ thuộc, tự sản tự tiêu nên hệ thống đô thị còn quy mô nhỏ bé.
Sau Cách mạng Tháng Tám nhất là từ sau hòa bình lập lại, Việt Nam có quá trình đô thị hóa, hệ thống đô thị đổi mới về chức năng đô thị, về tính chất, cấu trúc đô thị, về qui mô, tầm vóc, diện mạo và từng bước là động lực phát triển kinh tế cho cả nước.
Sau thống nhất đất nước năm 1975, tỷ lệ đô thị hóa của cả nước là 18,8%, đến năm 2000 đã tăng lên là 24,3% và đến năm 2020 gần 40% với gần 900 đô thị và mục tiêu đến năm 2030 tỷ lệ đô thị hóa trên 50% với 1000-1200 đô thị.
Để nhận diện thực trạng quá trình đô thị hóa rất cần tiếp cận đồng bộ các yếu tố tác động, đó là: Quy hoạch xây dựng, quản lý đô thị, tổ chức thực hiện quy hoạch, chính quyền đô thị và xây dựng hệ thống văn bản pháp luật…
Nhận diện đô thị hóa Hà Nội rất cần tiếp cận từ các yếu tố tác động như điều chỉnh địa giới, tổ chức chính quyền đô thị, tăng dân số tự do. Chỉ tính riêng năm 2008 khi mở rộng địa giới (với 6,4 triệu dân tỷ lệ đô thị hóa đã là ~ 40%, đến 2020 đã đạt ~ 50% và định hướng đến 2025 đạt 60-62%.
