Tuần trước tao có đăng một bàiliên quan đến bài này, và nhận được nhiều phản hồi tích cực, nhiều cuộc thảo luận hay ho. Nhờ đó mà tao đã thay đổi suy nghĩ về vài thứ và hoàn thiện quan điểm của mình. Tao nghĩ quan điểm mới của tao khác biệt đến mức cần phải đăng bài mới, dù sao thì tao vẫn sẵn sàng thay đổi và hoàn thiện quan điểm hơn nữa. À, bài này không có ý định nói xấu Trump đâu nha, tao chỉ muốn thảo luận thôi. Thôi, vào vấn đề chính:
Trong 80 năm qua, Hoa Kỳ là cường quốc số 1 không thể tranh cãi về tài chính toàn cầu, sức mạnh quân sự, đổi mới công nghệ và sự thống trị về trí tuệ. Tuy nhiên, tao tin rằng hiện nay chúng ta đang chứng kiến sự chuyển dịch cấu trúc và không thể đảo ngược, không phải là sự “sụp đổ” đơn thuần của Mỹ, mà là một thế giới ngày càng phi tập trung trên nhiều trung tâm kinh tế, quân sự và trí tuệ.
Sự chuyển dịch này sẽ không xảy ra trong một sớm một chiều, nhưng đà của nó không thể dừng lại – trừ những trường hợp cực đoan như chiến tranh thế giới. Ngay cả khi chính quyền Mỹ tương lai cam kết khôi phục liên minh và ổn định, thì việc nhận ra rằng Mỹ không còn là bá chủ đáng tin cậy vĩnh viễn đã ăn sâu vào quá trình ra quyết định chiến lược toàn cầu. Một khi nhận ra điều đó, các bên tự nhiên sẽ bắt đầu điều chỉnh, cả có ý thức và vô thức, dẫn đến sự chuyển đổi hệ thống lâu dài.
Quan điểm này không chỉ nói về sự suy giảm của Mỹ – mà còn về cách thế giới đang thích ứng với thực tế phi tập trung trong tài chính, an ninh và sản xuất tri thức.
I. Mỹ Không Còn Được Coi Là Đối Tác Ổn Định & Đáng Tin Cậy – Và Sự Nhận Thức Đó Có Hậu Quả Vĩnh Viễn
Hệ thống tài chính toàn cầu, các liên minh quân sự và mạng lưới công nghệ từ trước đến nay đều dựa trên nhận thức về Mỹ như một thế lực ổn định, có thể dự đoán và đáng tin cậy. Nhận thức đó hiện đang bị bào mòn:
Về tài chính: Mạng lưới tài chính toàn cầu hiện nay phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức về Mỹ như một đối tác thương mại ổn định và đáng tin cậy (Ví dụ: Sở giao dịch chứng khoán New York gần như là trung tâm tài chính toàn cầu không khu vực). Quan điểm của tao ở đây là nếu bạn ngừng nghĩ rằng Mỹ là một đối tác thương mại ổn định/đáng tin cậy, bạn (tức là thị trường toàn cầu) sẽ bắt đầu đưa ra những lựa chọn, cả có ý thức và vô thức, sẽ tính đến điều này từ bây giờ (ví dụ: Đa dạng hóa và phi tập trung mạng lưới tài chính toàn cầu, v.v.). Đồng đô la Mỹ vẫn chiếm ưu thế, nhưng các nỗ lực tách đô la đang gia tăng khi Trung Quốc, Nga, EU và các quốc gia BRICS đang tìm kiếm các giải pháp thay thế.
Về quân sự: Các đồng minh NATO đang công khai thảo luận về tự chủ chiến lược, và các đồng minh châu Á như Nhật Bản và Hàn Quốc đang tăng chi tiêu quốc phòng của họ thay vì chỉ dựa vào sự bảo đảm an ninh của Mỹ.
Về kinh tế: Chuỗi cung ứng và các hiệp định thương mại đang được đa dạng hóa để giảm sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ.
Về chính trị: Sự bất ổn nội bộ trong chính quyền Mỹ – được minh chứng bằng nhiệm kỳ đầu và thứ hai của Trump – đã khiến các đồng minh nghi ngờ về độ tin cậy lâu dài của Mỹ.
Ngay cả khi chính quyền hậu Trump cố gắng hàn gắn niềm tin, các nhà lãnh đạo toàn cầu sẽ không bao giờ lại cho rằng sự ổn định của Mỹ là điều được đảm bảo. Chỉ riêng sự nghi ngờ đó cũng đủ để thúc đẩy những thay đổi hành vi và cấu trúc lâu dài trong cách các quốc gia và thị trường hoạt động.
II. Sự Phi Tập Trung Tài Chính và Kinh Tế Sẽ Dẫn Đến Sự Phi Tập Trung Trí Tuệ và Công Nghệ
Hầu hết các cuộc thảo luận về sự suy giảm của Mỹ chỉ tập trung vào sức mạnh quân sự hoặc kinh tế, nhưng tao cho rằng sự thay đổi thực sự lâu dài nằm ở sức mạnh trí tuệ – nơi Mỹ từ trước đến nay luôn chiếm ưu thế nhờ lợi thế tài chính và thể chế.
Khi dòng vốn đa dạng hóa, sản xuất tri thức cũng sẽ đa dạng hóa:
Mỹ từ lâu đã thu hút các nhà nghiên cứu hàng đầu thế giới, nhưng các cường quốc kinh tế đang trỗi dậy hiện đang đầu tư mạnh vào hệ sinh thái nghiên cứu của riêng họ.
Trung Quốc đang vượt qua Mỹ về sản lượng bài báo nghiên cứu AI và tài trợ cho các dự án khoa học quy mô lớn.
EU đang mở rộng kinh phí công nghệ và đổi mới để tạo ra sự độc lập nghiên cứu khỏi các thể chế Mỹ.
Ấn Độ đang trở thành một trung tâm R&D lớn, khi lĩnh vực giáo dục và công nghệ của họ ngày càng trưởng thành.
Trung Đông (UAE, Saudi Arabia) đang đầu tư mạnh vào nghiên cứu công nghệ sinh học và AI để trở thành các trung tâm đổi mới mới.
Tóm lại, sự chuyển dịch tài chính ra khỏi sự thống trị của Mỹ cũng có nghĩa là sức mạnh trí tuệ không còn tập trung ở Mỹ nữa. Điều này không có nghĩa là Mỹ sẽ ngừng là một cường quốc mạnh mẽ trong lĩnh vực AI, công nghệ sinh học và công nghệ quân sự – nhưng nó sẽ không còn là cường quốc số 1 toàn cầu nữa.
III. Ngay Cả Sự Phục Hồi Mạnh Mẽ Của Mỹ Cũng Không Thể Đảo Ngược Xu Hướng Này
Nhiều người cho rằng Mỹ có thể “phục hồi” với các chính sách phù hợp. Tao không nghĩ điều đó hoàn toàn sai, nhưng tao tin rằng ngay cả sự phục hồi chính trị và kinh tế toàn diện của Mỹ cũng sẽ không khôi phục lại hiện trạng trước năm 2016.
Tại sao? Bởi vì đây là một sự thay đổi mô hình, không chỉ là sự gián đoạn tạm thời.
Một khi thế giới đã nhận ra sự mong manh của việc quá phụ thuộc vào Mỹ, nó sẽ không bao giờ lại mù quáng đặt niềm tin vào một bá chủ duy nhất. Ngay cả khi chính quyền Mỹ tương lai cam kết khôi phục liên minh, nỗi sợ rằng một nhân vật giống Trump khác có thể được bầu vào năm 2029, 2033 hoặc 2037 sẽ vẫn còn. Khả năng thay đổi chính trị theo chủ nghĩa dân tộc hoặc cô lập ở Mỹ sẽ luôn hiện hữu trong các tính toán chiến lược từ nay trở đi. Ngay cả một sự điều chỉnh hướng đi mạnh mẽ giả định từ Washington cũng sẽ không xóa bỏ nhận thức đó, bởi vì một khi bạn nhận ra sự dễ bị tổn thương khi phụ thuộc quá sâu sắc vào một cường quốc bên ngoài và sự tập trung, bạn sẽ không đơn giản là phớt lờ điều này, nhắm mắt lại và hy vọng điều tốt nhất. Một khi thế giới nhận ra rằng phi tập trung là an toàn hơn, nó sẽ không quay trở lại. Điều này có nghĩa là ngay cả khi Mỹ trở nên ổn định hơn, ảnh hưởng tương đối của nó vẫn sẽ giảm đi vì thế giới sẽ tiếp tục theo đuổi các hệ thống thay thế.
IV. Thế Giới Không Trở Thành Song Cực – Nó Đang Trở Thành Đa Cực
Nhiều cuộc thảo luận về tương lai của sức mạnh toàn cầu cho rằng thế giới đang chuyển hướng sang sự cạnh tranh song cực Mỹ-Trung (tương tự như Chiến tranh Lạnh). Tao không đồng ý.
Thay vì một thế giới đa cực rõ ràng với các trung tâm quyền lực cố định, tao nghĩ chúng ta đang chuyển hướng sang một “thế giới đa cực phức tạp” – một thế giới mà ảnh hưởng tài chính, công nghệ và quân sự được phân bổ trên nhiều trung tâm chồng chéo nhưng linh hoạt, thay vì tập trung cứng nhắc ở hai hoặc ba siêu cường.
Ví dụ:
Trung Quốc đang trỗi dậy, nhưng phải đối mặt với sự bất ổn nội bộ (suy giảm kinh tế, vấn đề dân số).
EU đang củng cố vị thế như một thế lực địa chính trị nhưng thiếu sự tập trung quân sự.
Ấn Độ đang trở thành một cường quốc lớn, nhưng vẫn còn những thách thức về thể chế.
Trung Đông đang phát triển như một trung tâm tài chính và công nghệ, đầu tư mạnh vào AI và công nghệ sinh học.
Mỹ Latinh và châu Phi đang định vị mình như những người chơi mới nổi trong thương mại và đổi mới toàn cầu.
Điều này có nghĩa là tương lai sẽ không phải là “Chiến tranh Lạnh 2.0” giữa Mỹ và Trung Quốc, mà là một mạng lưới ảnh hưởng toàn cầu năng động, phi tập trung.
V. Sự Chuyển Dịch Này Sẽ Dần Dần, Nhưng Đà Của Nó Hiện Nay Là Không Thể Đảo Ngược
Những điều tao KHÔNG nói:
– Tao không nói Mỹ sẽ sụp đổ hoặc trở nên không liên quan. – Tao không nói Trung Quốc sẽ “thay thế” Mỹ trở thành bá chủ duy nhất. – Tao không nói điều này sẽ xảy ra trong một sớm một chiều.
Những điều tao ĐANG nói:
– Việc nhận ra rằng Mỹ không phải là bá chủ ổn định đã thay đổi vĩnh viễn quá trình ra quyết định toàn cầu. – Ngay cả khi Mỹ phục hồi về mặt chính trị và kinh tế, thế giới sẽ không bao giờ lại phụ thuộc vào nó theo cách tương tự. – Sự đa dạng hóa tài chính và kinh tế sẽ tự nhiên dẫn đến sự phân bổ lại vai trò lãnh đạo trí tuệ và công nghệ. – Mỹ sẽ vẫn mạnh mẽ, nhưng nó sẽ không còn là cường quốc duy nhất trong bất kỳ lĩnh vực chính nào. – Thế giới không chỉ chuyển từ “sự thống trị của Mỹ” sang “sự thống trị của Trung Quốc” – mà đang chuyển sang một hệ thống cơ bản phi tập trung và năng động hơn.
Suy nghĩ cuối cùng: CMV Tao sẵn sàng nghe phản bác – nếu bạn tin rằng Mỹ có thể hoàn toàn phục hồi sự thống trị duy nhất của mình hoặc sự chuyển dịch này không thực sự không thể đảo ngược, tao rất muốn nghe lý luận của bạn.
Bạn thấy tương lai sẽ diễn ra như thế nào? Tao đang bỏ sót điều gì? CMV.
