Có lẽ bởi vì chị là người rụt rè, nên trong 1 sự kiện mà rất nhiều người đang nói chuyện với nhau, thì chị là người có thể quan sát nhiều hơn. Chị nhìn ra được người này có ý kiến như thế này, người kia có ý kiến như thế kia. Và trong đầu chị có thể suy nghĩ nhiều hơn về việc cuộc hội thoại này đang đi đến đâu – đâu là kết quả thực sự có ý nghĩa với mọi người.
Vì trong 1 cuộc nói chuyện, có thể người ta nói rất to và rất nhiều, nhưng đôi lúc thì mục tiêu của họ không rõ ràng. Họ bị cái tôi lấn át – họ muốn thắng cuộc hội thoại đó, chứ không nghĩ đến kết quả (mà chính họ cũng không biết họ muốn gì).
Chị nhận ra mình là người có thể hơi im lặng hơn một xíu. Mình không nói nhiều. Và bởi vì mình không nói nhiều, nên mình nghe nhiều hơn.
Có 1 giáo viên trong trường UWC đã từng nói với chị điều này – ổng nhận ra là giá trị của chị nằm ở chỗ đó. Trong 1 cuộc hội thoại chị chỉ cần nói 1 vài câu thôi, nhưng những câu nói đó được suy nghĩ rất nhiều, cho nên chúng có giá trị.
Đó là cách mà chị nghĩ mình là 1 introvert, 1 người rụt rè, nhưng vẫn có thể tìm thấy những giá trị để trao đi trong 1 cuộc hội thoại.
Trích câu trả lời của chị Thi – tiến sỹ Quang Học Lượng Tử ở University of Colorado Boulder – khi được hỏi về cách introvert có thể cống hiến trong 1 cuộc thảo luận.
Chị Thi là 1 người bạn tốt của mình từ Semester At Sea. Mùa thu năm 2019, bọn mình là 2 người Việt Nam duy nhất trên hải trình, và cả 2 đứa bắt đầu blog cùng nhau. Vì rất nể tư duy và tinh thần hiếu học của chị Thi nên mình rủ chị đi dọc Việt Nam cùng mình, chia sẻ câu chuyện của chị với hơn 600 học sinh ở 11 tỉnh thành.
Quãng thời gian đi dọc Việt Nam cùng chị Thi hồi đầu 2020 là quãng thời gian mình học được nhiều nhất về sức nặng của lời nói. Mọi câu chuyện chị Thi kể, mọi câu trả lời của chị, không cần một chất giọng hào sảng hay một tư thế đứng ấn tượng, nhưng chắc chắn, sức nặng lời nói của chị luôn vô địch.
Dĩ nhiên, sức nặng đó không chỉ đến từ việc “nói ít, nghe nhiều”. Sức nặng đó là sự kết hợp của: khả năng lắng nghe + chắt lọc thông tin, chất lượng + tốc độ suy nghĩ, và cuối cùng là khả năng trình bày.
Để đơn giản hoá thì có thể nghĩ về các nhóm kỹ năng này như 1 cái máy tính: Input, Processing, và Output.
Với mình, cần master cả 3, thì mới có thể trở thành “chị Thi”.
Mình biết những người có khả năng lắng nghe, chất lượng suy nghĩ của họ cũng thuộc hạng thượng thừa, nhưng vì thiếu đi khả năng trình bày suy nghĩ, nên ý kiến của họ ít khi được hiểu, chưa nói đến chuyện được thực hiện.
Những người chỉ biết nghe nhưng không phân tích và xâu chuỗi được thông tin, vì chất lượng suy nghĩ còn kém, thì khi nói cũng không thêm được nhiều giá trị cho cuộc thảo luận lắm.
Những người chỉ có khả năng trình bày thì chúng ta biết rồi – nói rất nhiều, nhưng không mấy điều có giá trị.
Cải thiện Input và Output dễ hơn nhiều, vì chúng là những thói quen, hành vi bạn có thể nhìn thấy và thay đổi được. Việc nói bớt đi hay nói như thế nào cho to, rõ ràng thì quá nhiều người đang dạy bạn ngoài kia rồi. (Xin Meta đừng chạy ads luyện giọng MC cho tôi nữa!)
Việc cải thiện khả năng Processing kia – đó mới là cái khó. Vì tư duy của một người như một chiếc hộp đen vậy. Input vào → Hộp đen hoá phép → Output ra.
Làm thế nào để cải thiện chất lượng tư duy và suy nghĩ?
Hồi trước, mình từng nghĩ đó là qua việc viết. (Sam Altman gần đây, và rất nhiều big thinkers mình biết, cũng đồng tình với quan điểm này).
Sonke Ahrens (tác giả của How To Take Smart Notes) cũng từng viết là “Viết không phải là kết quả của tư duy. Viết là phương tiện để tư duy hình thành.”
Mình từng nghĩ là: Muốn nghĩ rõ ràng, mạch lạc hơn? Phải viết.
Nhưng có đúng không? Vì mình biết những người viết rất nhiều, nhưng suy nghĩ không rõ ràng và cũng không thấy tiến bộ.
Nên mình giả định là thực chất, việc viết không làm bạn suy nghĩ rõ ràng, mạch lạc (clear) hơn. Việc viết chỉ ép bạn phải trình bày suy nghĩ của mình, để chính bạn (hoặc người khác) có thể nhìn thấy lỗ hổng của nó thôi.
Trước khi học về sales funnel, việc bán hàng luôn là 1 cái hộp đen với mình. Mình chỉ biết là viết càng nhiều thì càng có nhiều đơn. Chuyện gì xảy ra giữa bài viết và đơn hàng thì mình không biết. Khi đọc $100M Offer, mình mới hiểu những bước trong cái hộp đen đấy. Mental model “sales funnel” được tải nhờ việc đọc, reflect, rồi làm – chứ không phải đến từ 1 bài viết reflect về trải nghiệm sales.
Mental Model giúp bạn lý giải 1 cuộc sống với rất nhiều biến số, và nếu bạn có những mental models để lý giải cách thế giới vận hành, thực sự hiểu và áp dụng được chúng, giải thích được chúng cho người khác nếu được hỏi, thì chúc mừng chất lượng suy nghĩ của bạn!
Mental Model có thể được học – qua việc đọc, nghe người khác dạy, tự trải nghiệm và reflect rất nhiều. Thường là kết hợp của tất cả những điều trên. Việc viết chỉ xuất hiện ở khâu reflect. Tức là muốn cải thiện chất lượng suy nghĩ, mà chỉ ngồi viết chứ không chịu học thêm, trải nghiệm thêm, thì mình nghĩ chắc chắn sẽ thất bại.
Nơi mình lưu trữ những mental models lớn của bản thân chính là cái blog này (cụ thể là mục Life Philosophy). Đây là những bài viết mình hay đọc lại nhất, để xem những mô hình này còn đúng không, nếu sai thì sai như thế nào, và nếu vẫn đúng thì nhắc lại cho bản thân đỡ quên.
Bài này có 1 vài mental models mới (với mình)
Thứ nhất là về Sức nặng của lời nói đến từ đâu? Trả lời: đến từ khả năng lắng nghe và chắt lọc thông tin, chất lượng suy nghĩ, và khả năng trình bày – Input, Processing, Output.
Thứ hai là Tác dụng thực sự của việc viết.
Viết cho bạn nhìn thấy suy nghĩ của mình.
Việc cải thiện nó, vẫn phải nhờ vào những mental models (mô hình tư duy) trong đầu bạn. Khi nhìn thấy suy nghĩ của mình rồi, bạn phải có kiến thức, trải nghiệm, và kỹ năng để phân tích và cải thiện nó. Những thứ này phải học.
Mình vẫn tin việc viết là cần thiết cho việc cải thiện suy nghĩ, nhưng nó chắc chắn không phải thứ duy nhất bạn cần làm để nghĩ tốt hơn.
Để nghĩ tốt hơn, bạn cần: Học (input), nghĩ (process), làm (output) – và lặp lại!
Dạo này viết bớt đi, hy vọng được như chị Thi, mỗi bài viết sẽ có nhiều sức nặng hơn.
Bạn có thể xem recording buổi nói chuyện của chị Thi ở đây:
À, chị cũng từng làm podcast yêu thích của mình “Ủa, là sao?” nữa:
