Mỗi dịp tổng kết năm học, mạng xã hội lại ngập tràn hình ảnh giấy khen, bảng điểm cùng những lời chia sẻ đầy tự hào của các bậc phụ huynh về thành tích học tập của con em mình. Đây là niềm vui chính đáng của mỗi gia đình. Tuy nhiên, phía sau những bức ảnh tưởng chừng vô hại ấy lại tiềm ẩn nguy cơ lộ lọt dữ liệu cá nhân của trẻ em, tạo điều kiện để các đối tượng xấu lợi dụng thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.
Theo cảnh báo của Trung tâm Ứng cứu khẩn cấp không gian mạng Việt Nam (VNCERT/CC), một phần đáng kể dữ liệu cá nhân của trẻ em bị phát tán trên không gian mạng hiện nay xuất phát từ sự chủ quan của người lớn trong quá trình chia sẻ thông tin lên các nền tảng mạng xã hội.
Chỉ với một bức ảnh giấy khen hoặc bảng điểm được đăng tải công khai, nhiều thông tin quan trọng của trẻ có thể bị lộ như họ và tên, ngày tháng năm sinh, tên trường, lớp học, mã số học sinh, hình ảnh khuôn mặt và nhiều dữ liệu cá nhân khác. Đối với các đối tượng phạm tội, đây là nguồn thông tin có giá trị để xây dựng các kịch bản lừa đảo hoặc thực hiện các hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em.
Từ những dữ liệu được thu thập trên mạng xã hội, các đối tượng có thể tổng hợp thành một “hồ sơ số” tương đối đầy đủ về nạn nhân và gia đình, từ đó thực hiện nhiều phương thức, thủ đoạn phạm tội tinh vi.
Một trong những thủ đoạn phổ biến hiện nay là giả danh giáo viên, cán bộ nhà trường hoặc nhân viên y tế gọi điện cho phụ huynh thông báo con em gặp tai nạn, phải cấp cứu khẩn cấp và yêu cầu chuyển tiền để xử lý. Việc nắm rõ thông tin về họ tên, trường lớp của học sinh khiến các cuộc gọi này trở nên thuyết phục hơn, dễ khiến phụ huynh hoang mang và mất cảnh giác.
Bên cạnh đó, việc công khai hình ảnh, trường học và các thông tin liên quan đến sinh hoạt của trẻ cũng có thể tạo điều kiện để các đối tượng xấu tiếp cận, theo dõi, quấy rối hoặc thực hiện các hành vi xâm hại ngoài đời thực.
Đáng lo ngại hơn, hình ảnh của trẻ em còn có thể bị thu thập để tạo lập các tài khoản giả mạo trên mạng xã hội hoặc bị lợi dụng bởi các công nghệ chỉnh sửa, tạo hình ảnh, video giả nhằm phục vụ các mục đích lừa đảo, bôi nhọ danh dự hoặc tống tiền.
Để bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo đảm an toàn cho trẻ em trên môi trường mạng, Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Quảng Ninh khuyến cáo các bậc phụ huynh:
– Hạn chế đăng tải công khai hình ảnh giấy khen, bảng điểm hoặc các tài liệu có chứa thông tin cá nhân của trẻ. Trường hợp muốn chia sẻ niềm vui cùng người thân, bạn bè, cần chủ động che mờ hoặc xóa các thông tin như họ tên đầy đủ, ngày tháng năm sinh, tên trường, lớp học, mã số học sinh và các dữ liệu nhận diện khác.
– Thiết lập chế độ riêng tư phù hợp trên các tài khoản mạng xã hội; chỉ chia sẻ thông tin trong phạm vi gia đình, bạn bè thân thiết và hạn chế tối đa việc đăng tải ở chế độ công khai. Nâng cao cảnh giác đối với các cuộc gọi, tin nhắn từ người lạ thông báo liên quan đến con em mình, đặc biệt là các trường hợp yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp.
– Khi nhận được những thông tin như trên, phụ huynh cần bình tĩnh xác minh trực tiếp với nhà trường, giáo viên chủ nhiệm hoặc người thân trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch nào. Thường xuyên giáo dục, hướng dẫn trẻ em kỹ năng bảo vệ thông tin cá nhân và kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, lành mạnh.
Sự cẩn trọng của cha mẹ và người thân chính là “lá chắn” hiệu quả nhất giúp bảo vệ trẻ em trước những rủi ro, cạm bẫy trên không gian mạng. Khi phát hiện các dấu hiệu nghi vấn liên quan đến hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản hoặc xâm phạm dữ liệu cá nhân, người dân cần kịp thời thông báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất để được hỗ trợ, xử lý theo quy định.
