Thuở nhỏ (cách đây có đến gần 30 năm), gia đình tôi sống trong khu tập thể cùng với một vài hộ khác làm chung ngành Văn hóa với cha mẹ tôi. Ở cuối dãy nhà tập thể có một gian nhà trống vừa là nhà bếp, nhưng cũng đồng thời là phòng ăn tập thể. Hàng ngày, cứ đến 11 giờ 30 phút trưa và 5 giờ 30 phút chiều thì tất cả mọi người, từ người lớn đến trẻ con đều tập trung về bếp ăn để dùng bữa.
Thời bao cấp khó khăn, do đó nguồn thực phẩm cũng không phong phú như bây giờ. Thế nhưng có lẽ vì khan hiếm nguồn lương thực, thực phẩm mà không riêng gì bọn trẻ chúng tôi ngày ấy, mà ngay cả những người lớn tuổi giờ nhắc lại đều cho rằng, các món ăn thuở ấy đều rất ngon, dù chỉ là canh rau đạm bạc, hay chỉ là “món” tóp mỡ (hoặc mỡ nước) trộn cơm nóng ăn với nước mắm mặn, nước tương…
Tôi nhớ hoài món canh rau muống nấu tép của cô Hai – người đảm trách việc chợ búa, bếp núc của bếp ăn tập thể ngày đó. Món canh có vị chua thanh dễ chịu cùng vị ngọt của tôm nên rất dễ ăn, nhất là đối với những đứa trẻ ham chơi, chỉ cần chan canh vào tô cơm là và lấy và để, chẳng mấy chốc là sạch vèo tô cơm; để có thể chạy ù ra sân chơi trò chơi trong lúc cha mẹ còn đang dùng bữa, trước khi bị “ép” ngủ trưa.
Có lẽ không quá lời khi nhiều người ví von món canh rau muống của cô Hai là canh “đại dương”, bởi lõng bõng nước, vài con tép bé tí tẹo cùng nhúm rau muống, vài trái me non. Tô canh nóng hôi hổi bốc mùi thơm nồng cay của ớt và rau tần dày lá (còn gọi là lá húng chanh), tuyệt nhiên không có chút váng mỡ như bây giờ, bất kỳ món canh nào cũng bị “lạm dụng” mỡ tỏi, mỡ hành, mỡ sả… Vậy mà, không hiểu sao nó ngon và hấp dẫn đến lạ kỳ, bởi vị chua thanh cùng vị ngọt rất thật chứ không “giả tạo” như những loại gia vị hiện tại.
Trái me non rửa sạch. Rau muống lặt phần non, rửa sạch, để ráo. Tép lột vỏ, rút chỉ đen, để lại phần đuôi tép cho đẹp. Ướp tép với một ít tỏi bằm và nước mắm. Nấu nước sôi, thả tép vào, cho tiếp trái me non vào, khi nước sôi bùng trở lại thì bớt lửa. Khi thấy me chín mềm thì vớt ra tô dầm nhuyễn, gạn lấy nước chua. Cho rau muống vào nồi nấu gần chín thì lấy tô nước chua cho vào nồi, nêm thêm một ít nước mắm, một ít bột ngọt, nếm lại thấy vừa ăn thì cho tiếp rau tần dầy lá (đã xắt nhuyễn) vào rồi tắt bếp. Dùng nóng chấm với muối ớt hoặc nước mắm ngon.
Có lẽ trong thời buổi thức ăn… thừa mứa, phong phú như bây giờ, những món ăn đạm bạc, không bổ sung thêm chất tạo mùi, tạo màu, ít chế biến… chừng nào hóa ra lại ngon hơn chừng ấy?!
Bảo Anh
