1. Giới thiệu chung
– Trước cách mạng tháng Tám, Huy Cận là một tên tuổi nổi tiếng của phong trào Thơ Mới. Thơ ông có cảm quan vũ trụ và mang nặng một nỗi sầu nhân thế, sầu vũ trụ, ông được mệnh danh là “Nhà thơ cả vạn lí sầu”
– Sau cách mạng, Huy Cận nhanh chóng hòa nhập với cuộc sống mới. Thơ ông thời kì này vẫn giàu cảm hứng vũ trụ song tràn đầy niềm vui.
– Ông là một trong những gương mặt xuất sắc của nền thơ Việt Nam hiện đại.
– Năm 1958, trong một chuyến đi thực tế dài ngày ở vùng biển Quảng Ninh, ông đã viết bài thơ này.
2. Phân tích, cảm nhận
a. Khổ thơ đầu
* Được xây dựng trên nền của một buổi hoàng hôn tuyệt đẹp.
“Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then đêm sập cửa”
– Hình ảnh so sánh độc đáo trong câu 1:
+ Điểm nhìn nghệ thuật: nhìn từ con thuyền đang ra khơi.
+ Thời gian: hoàng hôn -> sự vận động của thời gian.
+ Quang cảnh hùng vĩ của bầu trời lúc chiều tà vẽ nên vẻ đẹp kì vĩ, tráng lệ của cảnh hoàng hôn trên biển.
– Biện pháp tu từ nhân hóa:
+ Được sáng tạo từ chi tiết thực: những con sóng cài ngang như chiếc then cửa của vũ trụ. Bóng đêm “sập cửa” gợi khoảnh khắc ánh ngày vụt tắt và màn đêm bất ngờ buông xuống bao trùm tất cả.
+ Gợi không gian vũ trụ rộng lớn, mênh mông, kì vĩ mà vẫn gần gũi, ấm áp như ngôi nhà của con người.
* Hình ảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi:
– “Lại”:
+ Chỉ một sự kiện lặp đi lặp lại.
+ Chỉ sự trái chiều vì khi vũ trụ đã kết thúc một ngày dài để lắng vào yên nghỉ thì đoàn thuyền đánh cá lại bắt đầu một cuộc lao động mới.
-> Gợi một nhịp sống thanh bình của quê hương, đất nước. Sau bao năm tháng chiến tranh con người Việt Nam mới có một cuộc sống lao động bình yên.
– “Câu hát căng buồm cùng gió khơi”:
+ Kết hợp hai hình ảnh: “câu hát” – “gió khơi” -> cụ thể hóa sức mạnh đưa con thuyền ra khơi.
+ Ẩn dụ “câu hát căng buồm” -> tái hiện vẻ đẹp tâm hồn, niềm vui lao động của người dân chài.
-> Đoàn thuyền ra khơi trong niềm vui lao động hăng say.
b. Khổ thơ cuối
– Trong khúc hát mê say:
+ Câu thơ mở đầu bài thơ -> dùng chữ “cùng” -> sự hài hòa giữa con thuyền và ngọn gió -> chuyến đi biển thuận lợi, bình yên.
+ Câu thơ này sử dụng “với” -> niềm vui phơi phới của người dân chài trở về trên những con thuyền đầy ắp cá.
– Trong cuộc chạy đua với mặt trời:
+ Nhân hóa: con thuyền thành một sinh thể sống chạy đua với thời gian.
+ Gợi: cả thiên nhiên và con người đều hân hoan đón chào ngày mới.
– Trong ánh sáng rực rỡ, huy hoàng:
+ Của mặt trời lúc bình minh.
+ Của muôn ngàn mắt cá lấp lánh ánh mặt trời.
=> Đoạn thơ mang âm hưởng của một bản anh hùng ca lao động, thể hiện niềm vui phơi phới của những con người làm chủ đất trời.
c. Nhận xét hai khổ thơ
Với việc lặp lại những hình ảnh, chi tiết đã tạo sự tương ứng đầu cuối, qua đó bài thơ đã thể hiện trọn vẹn hành trình đánh cá ra khơi và trở về cùng với sự vận hành của thời gian, không gian từ hoàng hôn đến bình minh. Câu thơ “Câu hát căng buồn cùng gió khơi” được lặp lại thể hiện niềm vui, tinh thần phấn chấn của những người lao động trên đoàn thuyền lúc ra đi và trở về. Tinh thần ấy đã tạo cho khổ thơ cuối như điệp khúc của bài hát. Điều đó khiến bài thơ như một khúc ca ngợi ca sự giàu đẹp của biển cả, của người lao động.
d. Nghệ thuật
– Bút pháp lãng mạn, hình ảnh bay bổng
– Nghệ thuật nhân hóa, ẩn dụ, so sánh
– Ngôn từ trau chuốt, tinh tế.
– Kết cấu đầu cuối tương ứng.
3. Đánh giá chung
– Khổ thơ có rất nhiều nét đặc sắc về nghệ thuật. Mỗi khổ gồm bốn câu như thơ tứ tuyệt nghiêm trang, chặt chẽ với cách gieo vần biến hóa. Nhịp điệu, nhạc điệu lúc sôi nổi, lúc ngân nga say sưa … Nhưng bao trùm và chi phối tất cả vẫn là bút pháp lãng mạn của một trí tưởng tượng dồi dào trong việc xây dựng những hính ảnh thơ mới lạ, độc đáo, đầy sức gợi cảm. Về mặt nghệ thuật đây là một thành một thành công nổi bật của thơ ca hiện đại Việt Nam. – “Đoàn thuyền đánh cá” hiện ra trước mắt chúng ta là một bài thơ lấp lánh trăng đêm, ánh mai hồng, một bản nhạc trầm bổng với âm điệu nhẹ nhàng thanh thoát, một bức tranh về quê hương hùng vĩ, ca ngợi những con người cần cù, gan góc ngày đêm làm giàu cho đất nước.
