Lễ cúng giao thừa là một trong những nghi lễ quan trọng nhất trong văn hóa truyền thống của người Việt Nam, diễn ra vào đêm giao thừa, thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới.
Nghi lễ này không chỉ mang tính chất tâm linh mà còn thể hiện sâu sắc các giá trị văn hóa, tinh thần của dân tộc.
Lễ cúng giao thừa còn được gọi là lễ Trừ tịch nhằm xua đuổi những điềm xấu, điều xui xẻo của năm cũ, chuẩn bị đón một năm mới sắp đến. Do đó, cúng giao thừa thường được diễn ra vào giờ Tý, từ 23 giờ ngày 30 tháng Chạp (hoặc 29 tháng Chạp đối với tháng thiếu) đến 1 giờ sáng ngày mùng 1 Tết âm lịch.
Việc tiễn đưa năm cũ và đón chào năm mới không chỉ là một hành động mang tính biểu tượng mà còn là một phần không thể thiếu trong tín ngưỡng của người Việt.
Điều này giúp gia đình cảm nhận được sự chuyển mình của thời gian, từ đó tạo ra một không gian thiêng liêng để mọi người cùng nhau cầu nguyện và hy vọng cho những điều tốt đẹp trong năm mới.
Người Việt quan niệm Thiên Đình có 12 vị Hành Khiển tương ứng với 12 con giáp để trông coi việc hạ giới trong năm đó. Cứ đến đêm giao thừa, vị Hành Khiển cũ sẽ nhường lại công việc cho vị thần mới.
Và để tỏ lòng tôn kính vị thần cũ và mong vị thần mới phù hộ cho nhân gian, người Việt luôn làm một mâm cỗ cúng ngoài trời, mong rằng thần đi ngang sẽ trông thấy tấm lòng của mình. Cũng bởi vậy vào đêm giao thừa, người Việt sẽ làm 2 mâm cỗ, một mâm cỗ trong nhà trên bàn thờ gia tiên và một mâm cỗ ngoài trời.
Cúng giao thừa Bính Ngọ giờ nào tốt?
Lễ cúng giao thừa được cử hành vào thời khắc kết thúc năm cũ chuyển sang năm mới, tức giờ Tý – từ 23 giờ ngày 29 tết đến 1 giờ mồng 1 Tết.
Cúng giao thừa sẽ diễn ra ở bàn thờ gia tiên và ngoài trời. Lúc này, gia chủ sẽ chuẩn bị 2 mâm cỗ để bày tỏ lòng tôn kính đối với thần linh, tổ tiên.
Mâm cỗ cúng giao thừa trong và ngoài nhà
Mâm cỗ cúng giao thừa có thể là lễ mặn hoặc lễ chay tùy vào điều kiện, tâm niệm của mỗi gia đình. Các lễ cúng theo phong tục thông thường là:
Lễ cúng ngoài trời: Mâm ngũ quả, hoa, đèn nến, trầu cau, bát muối, bát gạo, trà, rượu, quần áo và mũ nón thần linh, gà trống luộc, xôi, bánh chưng, thủ lợn luộc, 3 cây hương to,…
Lễ cúng trong nhà: Giống với lễ cúng ngoài trời và một số món ăn khác theo nhu cầu và điều kiện mỗi gia đình chỉ không có quần áo và mũ nón thần linh.
Hiện nay các mâm lễ cúng trở nên đơn giản hơn. Tùy vào khẩu vị, điều kiện của gia đình mà gia chủ có thể chuẩn bị mâm cỗ có đầy đủ hoặc vài món trong số đó là được.
Những lễ vật này cần được chuẩn bị từ trước thời điểm Giao thừa. Chúng được đặt trên bàn, tuyệt đối không để trên mặt đất hay đến thời điểm Giao thừa mới bưng mâm lễ ra.
Sau khi chuẩn bị hết tất cả lễ vật cần thiết trước 12 giờ đêm, vào đúng thời khắc Giao thừa, gia chủ sẽ thắp đèn, đốt hương rồi thành tâm đọc văn khấn Giao thừa.
Sau khi thực hiện bài cúng Giao thừa xong, gia chủ cắm hương rồi vái lạy bốn phương tám hướng cầu mong thần linh phù hộ gia đình một năm mới ấm no hạnh phúc.
Văn khấn cúng Giao thừa Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026
