Hướng dẫn Giải đề Đọc hiểu bài thơ: Quê hương (Giang Nam) nằm trong đề thi môn Ngữ văn lớp 11. Lời giải bám sát cấu trúc và thang điểm đề thi, giúp học sinh rèn kỹ năng làm bài đọc hiểu, chuẩn bị tốt cho các kỳ thi.
Đề đọc hiểu
Đọc bài thơ sau:
QUÊ HƯƠNG
(1) Thuở còn thơ ngày hai buổi đến trường Yêu quê hương qua từng trang sách nhỏ: “Ai bảo chăn trâu là khổ?” Tôi mơ màng nghe chim hót trên cao Những ngày trốn học Đuổi bướm cầu ao Mẹ bắt được… Chưa đánh roi nào đã khóc! Có cô bé nhà bên Nhìn tôi cười khúc khích…
(2) Cách mạng bùng lên Rồi kháng chiến trường kỳ Quê tôi đầy bóng giặc Từ biệt mẹ tôi đi Cô bé nhà bên – (có ai ngờ!) Cũng vào du kích Hôm gặp tôi vẫn cười khúc khích Mắt đen tròn (thương thương quá đi thôi!) Giữa cuộc hành quân không nói được một lời Đơn vị đi qua, tôi ngoái đầu nhìn lại… Mưa đầy trời nhưng lòng tôi ấm mãi…
(3) Hoà bình tôi trở về đây Với mái trường xưa, bãi mía, luống cày Lại gặp em Thẹn thùng nép sau cánh cửa… Vẫn khúc khích cười khi tôi hỏi nhỏ – Chuyện chồng con (khó nói lắm anh ơi!) Tôi nắm bàn tay nhỏ nhắn ngậm ngùi Em vẫn để yên trong tay tôi nóng bỏng…
(4) Hôm nay nhận được tin em Không tin được dù đó là sự thật Giặc bắn em rồi quăng mất xác Chỉ vì em là du kích, em ơi! Đau xé lòng anh, chết nửa con người!
(5) Xưa yêu quê hương vì có chim có bướm Có những ngày trốn học bị đòn, roi… Nay yêu quê hương vì trong từng nắm đất Có một phần xương thịt của em tôi.
(Giang Nam, Thắng Tám ngày mai, NXB Văn học, 1962)
Câu 1. Bài thơ chủ yếu sử dụng những phương thức biểu đạt nào là chính: A. Nghị luận kết hợp biểu cảm B. Biểu cảm kết hợp tự sự C. Miêu tả kết hợp tự sự D. Biểu cảm kết hợp miêu tả
Câu 2. Bài thơ được viết bằng thể thơ nào? A. Tự do B. Tám chữ C. Thất ngôn D. Lục bát
Câu 3. Nhân vật trữ tình trong bài thơ là? A. Người giấu mặt B. Tôi C. Mẹ D. Em
Câu 4. Biện pháp tu từ nào được sử dụng chủ đạo trong trong các câu thơ: Cô bé nhà bên – (có ai ngờ!); Mắt đen tròn (thương thương quá đi thôi!); Chuyện chồng con (khó nói lắm anh ơi!)? A. Liệt kê B. Biệt lập phụ chú C. Điệp từ D. Chêm xen
Câu 5. Trong đoạn thơ thứ tư, cảm xúc của chủ thể trữ tình được thể hiện như thế nào trước sự ra đi của cô gái? A. Buồn bã, tiếc nuối B. Ngỡ ngàng, đau đớn, căm giận. C. Tự hào, yêu thương D. Căm giận, yêu thương
Câu 6. Vẻ đẹp nổi bật trong tâm hồn nhân vật “tôi” và “em” thể hiện qua đoạn thơ thứ hai: A. Yêu con người B. Yêu cuộc sống C. Yêu quê hương, đất nước D. Yêu gia đình
Câu 7. Qua bài thơ, nhân vật trữ tình đã gặp lại em trong hoàn cảnh nào? A. Khi còn nhỏ B. Khi chia tay, nhân vật trữ tình ra trận C. Tình cờ gặp lại D. Hòa bình, nhân vật trữ tình trở về quê hương
Câu 8. Trong đoạn thơ thứ nhất, nhân vật trữ tình đã nhớ về những kỉ niệm nào của tuổi thơ?
Câu 9. Hình ảnh cô bé nhà bên được miêu tả như thế nào? Hình ảnh đó xuyên suốt bài thơ gợi lên cho anh/chị những suy nghĩ gì?
Câu 10. Anh/chị cảm nhận như thế nào về tình yêu quê hương của tác giả được bộc lộ trong đoạn thơ cuối? Từ đó nêu suy nghĩ của anh/chị về lòng yêu nước của thanh niên thời hiện đại. Trả lời trong khoảng 5-10 dòng.
Hướng dẫn giải
Câu 1. B
Câu 2. A
Câu 3. B
Câu 4. D
Câu 5. B
Câu 6. C
Câu 7. D
Câu 8.
Trong đoạn thơ thứ nhất, nhân vật trữ tình đã nhớ về những ki niệm của tuổi thơ: ngày hai buổi đến trường, chăn trâu, thả diều, bắt bướm, trốn học, mẹ đánh, cô bé nhà bên cười khúc khích…
Câu 9.
– Hình ảnh cô bé nhà bên được miêu tả qua nụ cười khúc khích, đôi mắt đen tròn và vẻ “thẹn thùng nép sau cửa”.
– Hình ảnh cô bé nhà bên luôn hiện diện trong tâm trí nhà thơ thể hiện:
+ Nỗi nhớ thường trực của người chiến sĩ: luôn hướng về quê nhà mà ở đó hình ảnh cô bé nhà bên – điều thân thuộc với tác già nhất trở thành trung tâm của nỗi nhớ mong.
+ Đây cũng là hình ảnh xuyên suốt bài thơ nhằm thể hiện vẻ đẹp của tuổi trẻ: hòa quyện tình yêu lứa đôi và tình yêu đất nước, sẵn sàng cống hiến cho công cuộc giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.
+ Làm nên chất lãng mạn cho bài thơ.
Câu 10
– Tình yêu quê hương của tác giả được bộc lộ trong khổ thơ cuối: Tình yêu quê hương có sự thay đổi. Xưa yêu quê hương vì đây là nơi mà nhà thơ sinh ra, lớn lên; là nơi gắn liền với những kỉ niệm thời thơ ấu. Nay, yêu quê hương không chỉ vì quê hương là mảnh đất đã gắn bó với tác giả, mà hơn hết, quê | hương ngày hôm nay là quê hương mà biết bao người thân yêu đã ngã xuống, đánh đổi xương máu để giành lại từ tay quân thù. Tình yêu lứa đôi đã hòa quyện với tình yêu đất nước thật cao đẹp.
– Suy nghĩ về lòng yêu nước của thanh niên thời hiện đại:
+ Đa số thanh niên đều có tình cảm yêu mến, gắn bó với quê hương, đất nước. Sẵn sàng đem nhiệt huyết tuổi trẻ góp mình vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước.
+ Một số còn có suy nghĩ lệch lạc, sống hưởng thụ, ích kỉ, quên đi cội nguồn…, làm ảnh hưởng đến vẻ đẹp và truyền thống của đất nước.
