Thành công nhờ quản lý rừng bền vững
Thành công của Việt Nam thực hiện Thỏa thuận Chi trả Giảm phát thải khí nhà kính tại sáu tỉnh vùng Bắc Trung Bộ bắt nguồn từ những nỗ lực bảo vệ rừng quyết liệt từ trước đó. Kể từ năm 2017, Việt Nam đã thực hiện nghiêm ngặt việc bảo vệ rừng tự nhiên, bao gồm dừng khai thác gỗ rừng tự nhiên. Ngoài ra, Việt Nam cũng thực hiện nhiều chính sách hỗ trợ các cộng đồng sống gắn bó với rừng, giúp họ đa dạng hóa sinh kế và giảm khai thác tài nguyên rừng.
Ví dụ, các cộng đồng dân cư giữ rừng được nhận hỗ trợ tài chính cho việc bảo vệ rừng, đồng thời được tham gia vào các chương trình chuyển đổi sinh kế. Từ năm 2008, Việt Nam đã thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (PFES) cho người dân giữ rừng. Việt Nam là quốc gia dẫn đầu toàn cầu về thực thi chính sách này, đến nay đã tạo ra nguồn thu gần 400 triệu USD.
Bà Nguyễn Thị Lệ Thu, Chuyên gia cao cấp về môi trường của Ngân hàng Thế giớicho biết: “Thỏa thuận Chi trả Giảm phát thải khí nhà kính là một bước ngoặt đối với Việt Nam, góp phần tăng nguồn ngân sách cho công tác bảo vệ, phát triển rừng và cho thấy có thể tạo ra một nguồn thu mới từ việc hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng”.
Phân phối công bằng và hướng tới tương lai
Chính phủ Việt Nam đã nhận được toàn bộ khoản chi trả vào tháng 3 năm 2024 sau khi đã chuyển giao khối lượng giảm phát thải 10,3 triệu tấn CO2 như đã ký kết trong Thỏa thuận Chi trả Giảm phát thải khí nhà kính. Đây là khoản chi trả lớn nhất từ trước đến nay do Quỹ FCPF thực hiện trên toàn cầu dành cho lượng cắt giảm phát thải đã được xác minh. Để đảm bảo phân phối công bằng các lợi ích từ nguồn tài chính này, Chính phủ Việt Nam đã ban hành một nghị định hướng dẫn thực hiện năm 2022. Cộng đồng của ông Thám đã nhận được 50 triệu đồng. Có hơn 1.300 cộng đồng tại sáu tỉnh tham gia chương trình, đại diện cho khoảng 70.000 đối tượng tham gia bảo vệ rừng, đang được hưởng lợi từ khoản thanh toán này.
Cộng đồng có tiếng nói trong việc sử dụng tiền hỗ trợ. Như thôn ông Thám đã chọn lắp điện mặt trời cho khu vực nhiều người dân tộc thiểu số đang sinh sống hiện chưa có điện lưới. “Khoản đầu tư này sẽ giúp nâng cao an toàn ở khu vực đó,” ông Thám cho biết, đồng thời nhấn mạnh ưu tiên của cộng đồng là cải thiện cuộc sống của những thành viên dễ bị tổn thương nhất.
Công nghệ kỹ thuật số giúp đảm bảo các khoản hỗ trợ đến được những người dân ở vùng xa xôi hẻo lánh. Được hỗ trợ bởi Quỹ tín thác EnABLE – Tăng cường tiếp cận lợi ích trong giảm phát thải, các thành viên của cộng đồng dân tộc thiểu số có thể sử dụng ứng dụng trên điện thoại để theo dõi và quản lý các khoản thanh toán từ chương trình.
Tương lai xanh
Nhờ những nỗ lực của ngành lâm nghiệp, với 16,2 triệu tấn CO2 cắt giảm được trong giai đoạn 2018-2019, Việt Nam đã vượt hơn 5,9 triệu tấn so với mục tiêu đã ký với Ngân hàng Thế giới. Với xu thế đó, dự kiến Việt Nam sẽ tiếp tục vượt các chỉ tiêu về cắt giảm CO2 cho hai giai đoạn báo cáo còn lại (2020-2024).
Với lượng CO2 dôi dư này, Việt Nam có thể xem xét để tạo thêm nguồn thu từ chuyển giao trực tiếp thông qua các thỏa thuận song phương hoặc giao dịch trên thị trường carbon. Ngân hàng Thế giới đang tích cực hỗ trợ giúp Việt Nam tối đa hóa lợi ích từ các nỗ lực bảo vệ rừng, bảo đảm thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính quốc gia và hài hòa lợi ích của các bên tham gia. Ngân hàng Thế giới mong muốn tiếp tục hỗ trợ Việt Nam mở rộng chương trình chi trả giảm phát thải khí nhà kính, giúp Việt Nam thu được nhiều lợi ích từ tiềm năng cắt giảm khí nhà kính từ rừng, ước tính lên đến 40 triệu tấn CO2 tại khu vực 6 tỉnh Bắc Trung Bộ.
Những người như ông Thám coi việc giữ rừng là công việc cả đời của họ mặc dù phải đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức.
“Với nhiều nguồn lực hơn, chúng tôi có thể làm tốt hơn nữa”, ông Thám chia sẻ. “Tôi hy vọng chính phủ sẽ tìm cách duy trì chương trình này, và có thể mở rộng hơn nữa”.
