Các dòng biển lạnh điển hình trên thế giới gồm: dòng biển lạnh Pê-ru, Ca-li-phóc-ni-a, Ben-ghê-la, Ca-na-ri, La-bra-đo, Grơn-len và Ôi-a-si-vô. Đây là những dòng biển xuất phát từ vùng vĩ độ cao (khoảng 30-40° hoặc từ cực) chảy về phía Xích đạo, có nhiệt độ thấp hơn nước biển vùng xung quanh.
Dòng biển nào là dòng biển lạnh?
Trong câu hỏi trắc nghiệm Địa lí lớp 6 và lớp 10, dòng biển lạnh là dòng biển xuất phát từ khoảng vĩ tuyến 30° – 40° hoặc từ vùng cực, chảy về phía Xích đạo với nhiệt độ thấp hơn môi trường nước biển xung quanh. Các dòng biển lạnh thường gặp trong đề thi gồm: Pê-ru, Ca-li-phóc-ni-a, Ben-ghê-la, Ca-na-ri, La-bra-đo, Grơn-len và Ôi-a-si-vô (Oyashio).
Ngược lại, các dòng biển như Gơn-xtrim (Gulf Stream), Cư-rô-si-ô, Bra-xin, A-la-xca, Guy-an, Đông Úc là dòng biển nóng, xuất phát từ vùng Xích đạo chảy về phía cực. Vì vậy, khi gặp câu hỏi trắc nghiệm, người học cần loại trừ các dòng biển nóng để tìm đáp án đúng.
Bảng tổng hợp các dòng biển lạnh trên thế giới
Dưới đây là bảng phân bố các dòng biển lạnh theo đại dương và bán cầu, giúp học sinh dễ ghi nhớ và đối chiếu khi làm bài:
Dòng biển lạnhĐại dươngVị tríHướng chảyCa-li-phóc-ni-aThái Bình DươngBờ tây Bắc MỹTừ 40°B về Xích đạoPê-ru (Humboldt)Thái Bình DươngBờ tây Nam MỹTừ vĩ độ cao Nam bán cầu về Xích đạoÔi-a-si-vô (Oyashio)Thái Bình DươngBờ đông Nhật Bản – NgaTừ Bắc Băng Dương xuống namCa-na-riĐại Tây DươngBờ tây bắc châu PhiTừ 40°B về Xích đạoBen-ghê-laĐại Tây DươngBờ tây nam châu PhiTừ 50-55°N lên Xích đạoLa-bra-đoĐại Tây DươngBờ đông Bắc MỹTừ vùng cực Bắc xuống namGrơn-lenĐại Tây DươngVen đảo GreenlandTừ vùng cực Bắc xuống chí tuyếnXô-ma-liẤn Độ DươngBờ đông châu PhiThay đổi theo mùa gió
Theo SGK Địa lí 10 (Cánh diều), dòng biển lạnh có xu hướng xuất phát ở vĩ độ 30° – 40° và men theo bờ đông các đại dương chảy về Xích đạo, tạo thành vòng hoàn lưu đối xứng với dòng biển nóng ở bờ tây.
Phân biệt dòng biển nóng và dòng biển lạnh nhanh nhất
Để không nhầm lẫn khi làm bài trắc nghiệm, người học có thể dựa vào 3 dấu hiệu chính:
- Theo nơi xuất phát: Dòng biển nóng xuất phát từ vùng Xích đạo (vĩ độ thấp) chảy về phía cực; dòng biển lạnh xuất phát từ vĩ độ cao (cực hoặc 30° – 40°) chảy về Xích đạo.
- Theo bờ lục địa: Dòng biển nóng thường chảy ven bờ đông lục địa (bờ tây đại dương); dòng biển lạnh thường chảy ven bờ tây lục địa (bờ đông đại dương).
- Theo tác động khí hậu: Nơi có dòng biển nóng đi qua thường mưa nhiều, khí hậu ẩm; nơi có dòng biển lạnh đi qua thường khô hạn, hình thành hoang mạc ven biển như A-ta-ca-ma (Nam Mỹ), Na-míp (châu Phi).
Câu hỏi thường gặp về dòng biển lạnh
Dòng biển Gơn-xtrim là dòng biển nóng hay lạnh?
Dòng biển nóng, chảy từ chí tuyến Bắc lên Bắc Âu và Đông Bắc Mỹ.
Dòng biển Pê-ru thuộc đại dương nào?
Thái Bình Dương, chảy ven bờ tây Nam Mỹ theo hướng từ nam lên Xích đạo.
Vì sao dòng biển lạnh gây khô hạn ven bờ?
Nước lạnh làm giảm bốc hơi, không khí khó ngưng tụ thành mưa, hình thành hoang mạc ven biển.
Dòng biển nào lạnh nhất thế giới?
Dòng Hải lưu Nam Cực vòng quanh lục địa Nam Cực được xem là dòng lạnh lớn nhất hành tinh.
Tóm lại, các dòng biển lạnh phổ biến trong chương trình Địa lí phổ thông gồm Pê-ru, Ca-li-phóc-ni-a, Ben-ghê-la, Ca-na-ri, La-bra-đo, Grơn-len và Ôi-a-si-vô — đặc trưng bởi xuất phát từ vĩ độ cao, chảy về Xích đạo và gây khô hạn cho vùng bờ mà chúng đi qua.
