– Nhân vật Chí Phèo:

Chí Phèo hiện lên với ngoại hình dữ dội và dị dạng: cái đầu trọc lốc, cái mặt chằng chịt vết sẹo, giọng chửi rượu văng vẳng giữa làng Vũ Đại. Ấy là hình ảnh một con người đã bị xã hội vùi dập, đánh mất dung nhan và nhân tính vốn có. Song, đằng sau vẻ ngoài gớm ghiếc ấy vẫn là một trái tim khao khát làm người. Từ một anh canh điền lương thiện, Chí bị nhà tù thực dân và bàn tay Bá Kiến đẩy đến con đường tha hóa, trở thành “con quỷ dữ của làng”. Nhưng khi gặp Thị Nở, hắn lại bừng tỉnh, rưng rưng hạnh phúc với bát cháo hành – lần đầu tiên thấy cuộc đời đáng sống. Nhưng khi bị từ chối, Chí rơi vào tuyệt vọng và chọn cái chết. Tâm lí ấy vừa chân thực vừa bi thương, phản ánh khát vọng được làm người của kẻ dưới đáy và nỗi đau bị xã hội cự tuyệt. Qua đó chúng ta nhận ra rằng bản chất con người vốn thiện lương, chỉ là bị hoàn cảnh chôn vùi. Cái chết bi kịch của Chí là tiếng kêu cứu khẩn thiết về quyền được sống, được làm người. Chính bi kịch đó đã gợi cho chúng ta thông điệp sâu sắc: Xã hội cần nhân văn và nâng đỡ những con người gặp nhiều khó khăn, bên cạnh đó mỗi người cần giữ gìn phẩm chất lương thiện vốn có.

– Nhân vật Thị Nở

Thị Nở hiện ra với một ngoại hình xấu xí đến mức “ma chê quỷ hờn”: cái mặt mụn rỗ, cái miệng rộng, cái dáng dở hơi. Về tâm lí, Thị là con người thật thà, có những rung động chân chất của một người đàn bà khao khát yêu thương nhưng lại dễ dao động trước dư luận. Nhưng Nam Cao không dựng lên nhân vật này để gây cười, mà để khẳng định: vẻ ngoài không quyết định giá trị con người. Bởi chính Thị, bằng tấm lòng chân thật, đã mang đến cho Chí Phèo niềm an ủi hiếm hoi. Bát cháo hành giản dị của Thị chan chứa tình thương, làm ấm lại một trái tim tưởng chừng đã hóa đá. Tính cách Thị vụng về, quê mùa nhưng có sự hồn nhiên và nhân hậu. Tuy vậy, Thị vẫn yếu đuối trước sức mạnh của định kiến: nghe theo lời bà cô mà quay lưng với Chí, đánh mất cơ hội cứu một kiếp người. Nhân vật khiến ta thấm thía rằng: lòng nhân ái phải đi kèm với bản lĩnh vượt lên dư luận, nếu không thì tình thương cũng trở nên nửa vời và vô nghĩa.

– Nhân vật Bà Cô

Bà cô là nhân vật tiêu biểu cho lớp người già nua, mang ngoại hình mờ nhạt nhưng tính cách cay nghiệt và tâm lí nặng nề định kiến. Xuất hiện không nhiều, song lời bà nói đủ sức quyết định cả số phận của Chí Phèo. Tính cách bà cổ hủ, ích kỉ, coi thường những kẻ dưới đáy xã hội. Tâm lí bà bị chi phối bởi dư luận làng xã và quan niệm “môn đăng hộ đối”, để rồi thẳng thừng cấm cản Thị đến với Chí. Qua nhân vật này, Nam Cao cho thấy sức mạnh ghê gớm của định kiến: nó có thể cướp đi cơ hội làm lại của một con người. Qua hình tượng nhân vật tác giả đã gửi gắm thông điệp sâu sắc: sống ở đời không nên phán xét bằng cái nhìn hẹp hòi, mà cần bao dung, trao cơ hội để nhân tính được hồi sinh.